 |
Միակ Հիմքը՝ Ազնիվ Խոսքը
Հարցազրույց բլոգեր Տիգրան Քոչարյանի հետ
Ի՞նչ
տպավորություն ունեք նախագահների մյունխենյան հանդիպումից:
Մյունխենից շատ երկակի տպավորություն ունեմ: Հերթական անգամ տեղեկատվական
վակուում առաջացավ հայկական կողմի մոտ, այսինքն` ինչպես ապրիլի 22-ին որ
ստորագրեցին, կամ օգոստոսի 31-ին, որ համաձայնագրի տեքստը տեղադրվեց
ինտերնետում, նորից մեկ օր ոչ մի պարզաբանում ոչ մեկի կողմից չեղավ Հայաստանի
պետական պաշտոնյաների կողմից: Միայն երեկոյան, եթե չեմ սխալվում, և առավոտյան
նախագահի մամլո քարտուղարը և այնուհետև արտգործնախարարությունից
մեկնաբանություններ տվեցին: Ի՞նչ էր կատարվում այդ 12 ժամվա ընթացքում այդ
ինֆորմացիոն վակուումում` ոչ մեկին պարզ չէր: Նորից տեղեկատվություն գնաց
առաջինը Եվրանյուզից, այնուհետև` Ռեգնումից, ընդ որում Ռեգնումն այդքան էլ
վստահելի աղբյուր չէ վերջերս: Այսինքն` մեկնաբանություններ և ինֆորմացիա գնաց
այն աղբյուրներից, որոնք այդքան էլ, կարելի է ասել, վստահելի չեն:
Բայց
միակն էին:
Այո: Ընդ որում, Եվրանյուզի առաջին մեկնաբանությունն ընդհանրապես
խայտառակություն էր, հետո իրենք ընթացքում շտկեցին: Բայց հայկական ոչ մի
աղբյուր պաշտոնական ոչ մի ինֆորմացիա չտվեց: Հիմա այս հարցին կարելի է երկակի
մոտեցում ցույց տալ: Եթե Ալիևը շարունակեր իր հոխորտանքների և ուլտիմատումի
գիծը, որ եթե ինչ-որ բարելավում կամ առաջընթաց չլինի, ինքը պատերազ է սկսելու,
այսինքն` եթե մյուս օրը բոլորն արթնանային և տեսնեին, որ պատերազմ չկա,
այստեղից առաջին եզրակացությունն այն կլիներ, որ իրոք ինչ-որ համաձայնություն
եղել է: Երկրորդը մեր դիվանագետների, նաև վարչապետի սիրած խոսքն է, որ մի
հավատացեք դրսի աղբյուրներին և դրսի ինֆորմացիային: Դա էլ ,Բա ո՞ւմ հավատասե
հարցն է առաջացնում, եթե քո աղբյուրները ձայն չեն հանում: Նոյեմբերի 24-ին և
25-ին արդեն ադրբեջանական աղբյուրները տեղեկատվություն տարածեցին, որ
համաձայնություն է ձեռք բերվել հայկական զորքերը հանել 5 շրջաններից,
կարգավիճակն է քննարկվում, հայկական կողմն ինչ-որ կտրուկ բողոքել է Լաչինի
միջանցքի հետ կապված, և նորից հայկական կողմից ինֆորմացիա չկար: Ընդ որում,
տեղեկատվության աղբյուրն Ադրբեջանի արտգործնախարարության մամլո քարտուղար
Պոլուխովն էր, որը քաղաքագետ չի, որ ասես` ինքն իրենից ինֆորմացիան է տարածում,
այսինքն` նա գործընթացի մաս է կազմում: Ըստ հայկական կողմի` սակայն, ներկայում
քննարկվում է միայն Արցախի կարգավիճակի հարցը: Որպես ՀՀ քաղաքացի, որպես
ազգասեր, որպես Արցախի հարցով մտահոգված մարդ` ես ուզում եմ հավատալ մեր կողմին:
Հավատալու հիմքեր կա՞ն:
Միակ հիմքը, կոպիտ ասած, ազնիվ խոսքն է: Այսինքն` հասել են այն աստիճանի, որ
բոլոր շրջապատող երևույթները մի բան են ասում, հայկական կողմը` ուրիշ: Ես իմ
անձնական տպավորությունն ասեմ. վախենում եմ ուրբաթ երեկոյան մտնել համացանց,
որովհետև հավանական են սյուրպրիզներ, ինչպես դա եղավ համաձայնագրերի,
ճանապարհային քարտեզի դեպքերում: Ու վախենում եմ հատկապես այն ուրբաթներից,
որոնք մոտ են կամ համընկնում են հայոց պատմության ինչ-որ կարևոր օրվա կամ հայ
ժողովրդի համար հոգեբանական մեծ նշանակություն ունեցող իրադարձության հետ: Դա
եղավ ապրիլի 24-ից առաջ, Արցախի անկախության օրվանից առաջ, այսինքն` կարելի է
ենթադրել, որ կամ դեկտեմբերի 7-ին մի բան կլինի, կամ Նոր տարուն: Դա շատ հին
դիվանագիտական հնարք է, երբ կարևոր որոշումներն ընդունվում են հանգստյան կամ
տոն օրերից առաջ, երբ հասարակության տեղեկատվական դիմադրողականությունը ցածր է
լինում: Իսկ երկուշաբթի օրվանից սկսվում է ուղեղների լվացումը: Այսինքն` մեզ
մնում է միայն հավատալ ու վստահել մեր իշխանություններին:
Դուք դա առաջարկում եք որպես դեղատո՞մս այն մարդկանց, որոնք որևէ չափով
մտահոգված են այս հարցում:
Ես չեմ ուզում հակառակը մտածել: Որովհետև, օրինակ ,Արցախի ներկա տարածքի հետ
կապված ցանկացած զիջում ինձ համար հանցագործություն է:
Քննարկենք այս զարգացումների ամենավատատեսական սցենարը: Ենթադրենք, որ այն,
ինչին չեք ցանկանում հավատալ, դառնում է իրականություն:
Թեև գործընթացը երկու կողմի համար էլ արագացնում են, այն շատ արագ չի կարող
լինել, որովհետև կարող է հանգեցնել ներքին պայթյունի: Եթե գորտին գցում են
արդեն եռացող ջրի մեջ, նա կարող է անմիջապես դուրս թռչել: Այլ բան է, եթե ջուրն
աստիճանաբար են տաքացնում… Կարելի է դիտարկել, որ գործ ունենք նման
տեխնոլոգիայի հետ` համակցված ,փոքր քայլերիե դիվանագիտության հետ, երբ առաջին
հայացքից աննշան քայլերը, ի վերջո, բերում են անդառնալի փոփոխությունների: Սա
գործածվում է թե հայ-թուրքական, թե հայ-ադրբեջանական բանակցություններում,
այսինքն` փոքր ու հաճախ գաղտնի քայլերի միջոցով ներքին հնարավոր լարվածության
կանխումը:
Ենթադրենք` արդեն ստորագրվել է նոր գաղտնի համաձայնագիր:
Այդ դեպքում կունենանք նույն հայ-թուրքական հարաբերությունների հետ կապված
պատմությունը, որ` ,Վերջ, մենք ստորագրել ենք: Մենք պարտավարություններ ենք
վերցրել մեզ վրա միջազգային հանրության առջև և իրավունք չունենք հետ կանգնել
դրանիցե: Այսինքն` ,Վտանգի տակ է դրված Հայաստանի միջազգային վարկըե և այլն:
Դա հասկանալի է ,մենք-իշխանություններիե համատեքստում: Իսկ ,մենք-մտահոգներիե
առումո՞վ:
Չէի ասի, որ մտահոգությունը շատ մեծ է, որովհետև Հայաստանի ներսում ժողովուրդը
բավականաչափ պասիվացել է: Իմ կարծիքով, այդ ուղղությամբ հատուկ աշխատանք է
տարվել, և հիմա պետք է շատ կտրուկ վատ բան լինի, որ միանգամից ժողովուրդը դուրս
գա փողոց, և նորից կրկնվի ժողովրդական այդ բուռն բողոքական ալիքը: Այլ հարց է
Արցախի բնակչությունը, որովհետև այն քիչ թե շատ ռազմականացված և կուռ
հանրություն է, քան Հայաստանը: Հիմնական պրոբլեմը լինելու է Արցախից: Ըստ
երևույթին, ինչ-որ մի բան էլ իրենց է նախատեսվում պարտադրել. Արցախն ի վերջո
կդառնա բանակցությունների կողմ, բայց ոչ այնպես, ինչպես դա պատկերացնում են
արցախցիները: Դա, իմ կարծիքով, մեկ-երկու տարվա գործ է լինելու:
Այսինքն` ,վատագույն սցենարիե պայմաններում իրավիճակը փոխելու ոչ մի
ազդեցության լծակ չկա՞:
Հակազդեցությունը կարող է մի քանի տեղից լինել: Դա կարող է լինել և պետական
մարմիններից, և բանակի կողմից, և ժողովրդի կողմից: Ամենաանվերահսկելին դեռևս
ժողովուրդն է, դրա համար կարող ենք նկատել, որ նրա հետ համապատասխան աշխատանք է
տարվում` առավելագունս պասիվացնելու ուղղությամբ: Ես անձամբ սպասում եմ, որ
տեղեկատվական դաշտում հիմա նոր գաղափարներ կառաջանան, որ ,Ի վերջո,
ադրբեջանցիներն այդքան վատը չենե, ,Մենք վատ չենք եղել իրար հետե, ,Բա
երկաթգի՞ծըե: Մնալու է միայն երևի հասարակության ամենառադիկալ հատվածը, որոնք
դիմադրելու են դրան: Հիմա ամբողջ հարցը նրանում է, թե ինչքանով է դա լինելու
մեծ զանգված: Եթե հանրագումարի բերենք` Արցախյան հիմնահարցի ,մադրիդյանե
լուծման հիմնական պրոբլեմներն այդ արմատականներն են Հայաստանում և Արցախի
հասարակությունը: Քանի դեռ այդ խնդիրները չեն լուծվել, չեմ կարծում, որ
տարածքների հանձնում լինի: Ի վերջո, պատերազմից երկար ժամանակ չի անցել, շատ
բաներ դեռ հիշվում են, վերջապես կռված սերունդ կա, որոնք կփորձեն դա թույլ չտալ:
Իհարկե, խաղաղություն տարածաշրջանում պետք է, բայց ոչ ի վնաս ազգային
արժանապատվության և պետական շահերի, որովհետև Հայաստանը ապացուցեց, որ նույնիսկ
երկու կողմից շրջափակված լինելով, կարողացավ զարգացնել իր տնտեսությունը:
Այսինքն` 16-17 տարի ծնկի չիջնելով` հիմա պայմանավորել հիմնախնդրի լուծումը
տնտեսական բարգավաճումով` սխալ է: Այն, ինչ վերցվում է արյամբ, չպետք է
վերադարձվի: Բոլոր հնարավոր տարբերակներով պետք է աշխատել, որպեսզի
ստատուս-քվոն պահպանվի, տարածքները վերաբնակեցվեն, որ արդեն նույն միջազգային
հանրությունը միշտ փաստի առջև կանգնի, որ այնտեղ կա բնակչություն, որն իրավունք
ունի այնտեղ ապրելու, քանզի զրկվել է այն տարածքներից և բնակավայրերից, որտեղ
նախկինում բնակվել է: ՀՀ և ԼՂՀ հիմնական նպատակը պետք է լինի վերաբնակեցումը:
Հարցազրույցը վարեց Արթուր Ավթանդիլյանը
Lragir.am