 |
Զարմանալի երիտասարդներ ունենք այս համատարած դեգրադացիայի մեջ
«Ժամանակ»-ի զրուցակիցն է «Էլեկտրոնային բովանդակություն» ասոցիացիայի ղեկավար, համակարգերի վերլուծող Գարեգին Չուքասզյանը
- Վերջին իրադարձություններից հետո` հայ-ռուսական պայմանագրի երկարաձգումը հաստատեց Ռուսաստանի վերջնական վերադարձը: Մյուս կողմից` մի խումբ պայքարում է ՀՀ լեզվի օրենքի փոփոխության դեմ, այդ թվում նաեւ Դուք: Արդյո՞ք այսքանից հետո որեւէ արդյունք կարելի է ակնկալել, ու որքանո՞վ է այլեւս տեղին պայքարը:
- Ինձ մոտ ճիշտ հակառակ տպավորությունն է. հենց վերջին զարգացումների շնորհիվ այս շարժման էներգիան բազմապատկվեց մի քանի անգամ, որովհետեւ եթե մինչեւ վերջին զարգացումները պայքարն ընկալվում էր որպես մասնավոր խմբի շահ, հիմա ռեզոնանսի կոնտեքստը շատ ավելի հեշտ ընդարձակվեց: Շարժումը ծնեց դիմադրություն, եւ եթե այն իսկապես ասելիք ունի, պետք է շարունակի, որովհետեւ սա ներքին դաշտում լուծվող հստակ ու շատ ավելի փոքր խնդիր է. մարդիկ, ովքեր անհամեմատ պասիվ կեցվածք ունեին օտարալեզու դպրոցների հետ կապված, հիմա շատ ավելի ակտիվ պետք է լինեն, եւ իրենց ուժը կուտակելով այս խնդրի մեջ` շատ ավելի մեծ արդյունք պետք է ստանանք: Այն ուժը, որը կարող է ագրեգացվել սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին, մայիս-հունիս ամիսներին աշխատող ուժի համեմատ կտրուկ մեծանում է: Եվ ուրեմն, իհարկե արժե պայքարել, ի՞նչ է, աշխարհի վե՞րջն է, մենք ազգովի ավելի վատ օրեր չե՞նք տեսել, սա ամենավատ փորձա՞նքն էր, որ մեր գլխին եկավ: Սա մեզ համար հերթական փորձություն էր, եւ որեւէ մեկը չպետք է հուսահատվի: Հասկանում եմ, որ նահանջ է գնում, կորուստ է գնում, ուրեմն պետք է ավելի բռունցքվել:
- Ուզում եք ասել` սեպտեմբերին ա՞յլ արդյունքներ ենք տեսնելու:
- Անկեղծ ասած, արդեն ամռան ընթացքում բավականին լուրջ արդյունքներ գրանցվեցին: Պատահական չէր, որ Ռուբեն Վարդանյանի խումբը նամակ պատրաստեց, Ռեգենդների դպրոցը արձագանքեց, սա նախաձեռնող խմբի նպատակասլաց աշխատանքի արդյունք էր: Բացի այդ, մեր նախաձեռնող խմբի անդամները ամռան ընթացքում մարզերում աշխատանք իրականացրին, խնդրին ծանոթացրին լայն շերտերին: Հիմա մարդիկ շատ ավելի են զգում միավորվելու կարիք, շատ ավելի են տեղեկացված, խնդրի լրջությունն ավելի լավ են պատկերացնում:
- Դուք նշեցիք հասարակության համախմբվելու մասին, բայց արդյո՞ք չեք զգացել, որ մեր հասարակությունը ռուսամոլ հասարակություն է, որ շատերը հայ-ռուսական պայմանագիրը, ռազմաբազաների երկարաժամկետությունը ողջունում են: Այս դեպքում ի՞նչ պայքարի մասին է խոսքը, երբ այդ խնդիրը դեռ չենք հաղթահարել:
- Գիտեք, եթե մենք փորձում ենք ընդհանրացում անել ամբողջ հասարակության մասով, միշտ վտանգ կա լրջորեն սխալվելու, որովհետեւ ամեն անհատ, լինելով ամբողջի մաս, որակ է հաղորդում այդ ամբողջին, եւ բնավ քանակով չի որոշվում որակը: Մեկը կարող է փրկել մի ամբողջ ազգի պատիվը` ինքնասպան լինելով, ինչպես Կարսի հանձնման ժամանակ դա տեղի ունեցավ: Դրա համար քանակի մասին խոսել պետք չէ, դա կվիրավորի այն մարդուն, ով այդ պահին ինքնասպան եղավ: Այսինքն` հավաքական-քանակական գնահատական տալը տվյալ հանրույթի պոտենցիալը բնորոշելու առումով, կարծում եմ, հղի է լուրջ վտանգներով: Տեսեք, Խորհրդային Միության ժամանակաշրջանում ռուսական դպրոցների քանակը կրիտիկական զանգվածի էր հասել եւ շատ դժվար էր պատկերացնել, որ կգա մի պահ, նպաստավոր ժամանակ, որ կկարողանանք այդ հիվանդագին վիճակից դուրս գալ եւ ամբողջ համակարգը հայացնել (իհարկե, ահռելի դիմադրության շնորհիվ): Նույնը վերաբերում է առհասարակ ամբողջ անկախության գաղափարին: 88-ից սկսած Ղարաբաղյան շարժումը շատ երկար տեւեց մինչեւ ժողովուրդը անցում կատարի դեպի անկախական շարժում: Շատ փոքրաթիվ մարդիկ էին, որ ընդունում էին անկախության հնարավորությունը` լինելով շատ հայրենասեր, բնավ չէին պատկերացնում անկախության հնարավորությունը: Հետո` ինչ-որ պահից սկսած, արդեն հասարակության գիտակցության մակարդակը փոխվեց: Ուզում եմ ասել, որ հասարակական գիտակցության որակը պետք է հենց այդ դինամիկայի մեջ դիտել եւ երբեք քարացած գնահատական չտալ:
- «Facebook» սոցիալական ցանցում անկախության մեկամսյակ է հայտարարված, ինչ եք կարծում` մենք անկախությունը վերարժեւորելու խնդի՞ր ունենք:
- Անկասկած: Վերջին զարգացումները նորից առիթ հանդիսացան անկախության շուրջ խոսակցություններ ծավալելու: Բայց խնդիրը մինչեւ այդ էլ կար. մենք անկախացանք Խորհրդային Միությունից, բայց հարցը նրանում է` ինչպե՞ս ենք տեսնում մեր ապագան: Մենք հայտնվեցինք աշխարհում` նոր օրենքների մեջ, նոր իրավիճակներում, որոնք մեզ համար շատ էլ ընկալելի եւ ճանաչելի չէին: Եվ այս նոր իրավիճակների ըմբռնումը դեռեւս չի ավարտվել: Մենք մինչեւ վերջ կոնտեքստը լավ չենք հասկանում` արդյո՞ք Սովետական Միության փլուզումն էր, եւ մենք փլուզման արդյունքում անկախացանք, թե՞ աշխարհում ուրիշ փլուզումներ են գնում, եւ մենք դրա հերթական արարի ականատեսն ենք: Այսինքն` մենք Սովետական Միության փլուզումը տեսանք, բայց կապիտալիստական աշխարհն ինքն էլ է լրջագույն փլուզումներ ցույց տալիս եւ այդ փլուզումներից մենք պատրա՞ստ ենք անկախ լինելու: Մենք տեսնում ենք, որ աշխարհը շիկանում է, ամենուրեք փլուզումներ են: Կազինո կապիտալիզմն այսօր աշխարհում ապացուցեց իր սնանկությունը. սա որոշակի տեսակի ուժ է, որը միայն Հայաստանին չէ, որ ճնշում է: Եվ փլուզվող աշխարհում նոր աշխարհի դրական երեւույթներն են, որ ուրվագիծ պետք է տան ապագային, դրանք կլինեն նոր ուժեր` կանաչ ուժեր եւ այլն: Մենք պետք է հասկանանք` «կլիմայական» փոփոխություններ են տեղի ունենում, աշխարհը դեգրադացման մեջ է: Իհարկե, մենք այդ դեգրադացիայի տիպիկ ներկայացուցիչներն ունենք, ովքեր դրա սեփական գործակալներն են, ովքեր ավերում, քայքայում էին թե՛ Թեղուտը, թե՛ բնությունը, թե՛ մշակութային ժառանգությունը, թե՛ քաղաքի կենտրոնը: Սակայն «տզրուկային» կապիտալիզմը մենակ հայկական երեւույթ չէ: Եվ պետք է սահմանը հասկանալ` կա տեղային եւ համաշխարհային հիվանդություն, եւ շատ դեպքերում համաշխարհային հիվանդությունը համաշխարհային ուժերով է բուժվում, դու չես կարող սեփական ուժերով աշխարհի հիվանդությունները բուժել:
- Դրա համա՞ր ենք դիմում Ռուսաստանի օգնությանը, վստահ չենք մեր ուժերին, եւ արդյո՞ք մեզ հաջողվել է Ռուսաստանի գաղութ լինելու տրամաբանությունից դուրս գալ:
- Ես այն համոզման եմ, որ Ռուսաստանն ինքն էլ շատ առումներով գաղութացված է: Վերջերս սոցիոլոգիական հարցում անցկացրին, պարզվեց, որ Ռուսաստանի բնակչության 75 տոկոսը ուզում է Ռուսաստանից դուրս ապրել, Հայաստանում` 40 տոկոս էր, ես կարծում էի` մեզ մոտ թիվն ավելի մեծ կլինի: Նշանակում է` Ռուսաստանը շատ վատ վիճակում է:
- Այդ դեպքում մենք ինչո՞ւ ենք ձգտում Ռուսաստանի գաղութ մնալ:
- Այստեղ բազմաթիվ պատճառներ կան. պատմականորեն մենք այդ մետրոպոլիայի հետ ենք կապված եղել: Լեզուն շատ մեծ խոչընդոտ է արտերկիր դուրս գալու համար: Այս առումով նախկին կապերը շատ կարեւոր են, որովհետեւ մարդիկ սովորաբար շարժվում են այն տեղերը, որոնք իրենց ավելի հասկանալի են եւ կոմունիկատիվ հարաբերություն կարող են ունենալ: Իր ներքին կառավարման իմաստով Ռուսաստանը լուրջ հարցեր ունի: Եվ մենք մեզ պետք է հաշիվ տանք` ոչ թե այն պատճառով, որ ռուսը լավն է կամ վատն է, դրա համար ենք այսպիսի պայմանագրեր կնքում, այլ ուղղակի այն ֆունկցիան, որ իր վրա է վերցնում Ռուսաստանը, եւ որը մեր իշխանությունն էլ պատրաստ է իրեն տալ, կարող է ինչ-որ մի պահի չկարողանա կատարել: Այս դեպքում ինչքանո՞վ է խելամիտ մեր անվտանգությունը ռուսին հանձնել, վստահել:
- Դե մենք ամեն ինչի կառավարումը արդեն հանձնել ենք` գազ, էլեկտրաէներգիա, կապ եւ այլն:
- Այստեղ կան օբյեկտիվ պատճառներ, բայց անարժանապատիվ կեցվածքը, որը շատ դեպքերում ակնհայտ է բոլոր գործարքների դեպքում, խոսում է այն մասին, որ մենք իսկապես պատրաստ չենք, եւ ոչ թե մեզ չի հերիքում խելքը, այլ չի հերիքում արժանապատվությունը, որովհետեւ այստեղ խելքի պակասի խնդիր չէ: Երբեմն Ձեր հարցազրույցներում տեսել եմ այն հաստատումը, որ մեզ պակասում են ինտելեկտուալ պատրաստված շրջանակը, անհատը: Այո՛, մենք դրա կարիքը ունենք, բայց երբ մենք խնդիրը դնում ենք, իրեն գտնում ենք: Մեզ խնդիր դնելու արժանապատվությունն է պակասում, որովհետեւ եթե դու հասկանում ես, որ խնդիրը քո առաջ դրված է, դու սկսում ես լուծել այդ խնդիրը: Եվ համաշխարհային դեգրադացիայի դեմ դու կարող ես զարմանալի դաշնակիցներ ունենալ անգամ ավանդական թշնամիների մեջ: Եվ երբեք չպետք է փորձել համաշխարհային խնդիրները մեր ուսերին վերցնել:
- Այս դեպքում հույսը...
- Անկեղծ ասած` շատ եմ ներշնչվում նախաձեռնություններից եւ հենց նրանց հետ եմ հույսս կապում: Զարմանալի երիտասարդներ ունենք այս համատարած դեգրադացիայի մեջ: