ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ԵՐԿՈՒ ՍՑԵՆԱՐ

Հարցազրույց քաղաքագետ Իգոր Մուրադյանի հետ
 
 
Ինչպե՞ս կբնութագրեիք ղարաբաղյան խնդրի շուրջ վերջին իրադարձությունները, ինչպիսի՞ն են կարգավորման գործընթացի միտումները, ո՞ւմ նախաձեռնություններն ավելի ակտուալ կլինեն, կարելի՞ է սպասել ռազմական գործողությունների վերսկսում:
 
Այն բանից հետո, երբ Ռուսաստանի փոխանցմամբ Թուրքիան ղարաբաղյան թեմայով քննարկման մեջ մտավ, նրան այս ասպարեզից դուրս հանելն անհնար կլինի: Առայժմ Թուրքիան անհաջող փորձեր է կատարում օգտագործել ղարաբաղյան գործոնը արևմտյան հասարակության վրա հակագրոհի համար, ցանկանալով Արևմուտքից երաշխիքներ ստանալ, որ իր վրա հայկական գործոնով այլևս ճնշումներ չեն գործադրվի: Սակայն լիովին սպասելի են Թուրքիայի նոր հավակնությունները, ով կփորձի հասնել ճանաչման` որպես ղարաբաղյան կարգավորման մասնակից: Ռուսաստանն իր գործը արել է և կարող է հետևել Կովկասում թուրքական ազդեցությունը սահմանափակելու ԱՄՆ ջանքերին: Բայց խնդիրն այն է, որ Ռուսաստանը կկորցնի իր ունակությունը Թուրքիայի էքսպանսիան զսպելու հարցում, նախևառաջ կովկասյան ուղղությամբ: Այդ պատճառով հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման էպոտաժային փուլը դարձավ ղարաբաղյան հարցում Թուրքիային նոր դեր տալը: Ռուսաստանը ձև է անում, որ ամեն ինչ հսկողության տակ է, ինչպես ասել է ՀՀ ազգային անվտանգության մի կրտսեր սպա, բայց այս ամենն ընդամենը սնապարծություն է: Բավական կլինի, որ ամերիկացիները անձամբ սպասողական դիրք գրավեն տարածաշրջանում, եւ Ռուսաստանը ստիպված կլինի կովկասյան քաղաքականության մեջ իր տեղը կիսել Թուրքիայի հետ, և առանց Թուրքիայի ղարաբաղյան կարգավորման ցանկացած նախաձեռնություն ոչ լեգիտիմ կլինի: Հայաստանն անձայն թույլ է տվել Ռուսաստանին ղարաբաղյան թեման փոխարինել Թուրքիայի հետ նոր հարաբերություններով: Բարեբախտաբար, ԱՄՆ չի պատրաստվում հեռանալ տարածաշրջանից, և ամեն ինչ այնքան պարզ չէ, ինչքան թվում է:   
 
Կարգավորման գործընթաց պարզապես գոյություն չունի: Հայաստանից պահանջվել են տարբեր քայլեր և մասնակցություն տարբեր “նախագծերում” և նա կատարել է արտաքին գործընկերների բոլոր պայմանները: Այդ պայմաններից մեկն այսպես կոչված նոր առաջարկներն են ղարաբաղյան կարգավորման վերաբերյալ: Դա տեղի ունեցավ, և Հայաստանը հանդես եկավ Մադրիդյան սկզբունքների վերաբերյալ նոր առաջարկներով: Դրանով նա չի կանգնեցնի իր հանդեպ արտաքին պահանջները, սակայն հայկական ղեկավարությունը պատրաստ է մինչև վերջ գնալ, հույս ունենալով իր համար իշխանության իրավունք խնդրել: Կարգավորման գործընթացում ոչ մի նոր բան ի հայտ չեկավ, իսկ գործընթաց, որպես այդպիսին, գոյություն չունի:
 
Իհարկե, պրագմատիկ հայ հասարակությանն արտաքին քաղաքական դեմագոգիայում 2 հարց է հետաքրքրել: Սարգսյանը կգնա արդյոք ֆուտբոլային հանդիպմանը (այս հարցը արդեն վճռվել է), և կլինի արդյոք պատերազմ Ղարաբաղում: Պետք է դիտարկել պատերազմի 2 ֆորմատ` մեծ և փոքր: Մեծ տարածաշրջանային պատերազմը կծագի, երբ այս տարածաշրջանից կհեռանա ԱՄՆ-ն, ընդ որում կհեռանան բրիտանական ոճով, թողնելով իրադարձությունների զարգացման ակտուալ սխեմաներ: Այդ ժամանակ պետք է սպասել “նոր սկյութների, որոնք եկեղեցիներից քշել են ձիերին”: Փոքր պատերազմը հնարավոր է միայն Անկարայից դեպի Բաքու որոշակի ազդանշանների փոխանցման դեպքում այն մասին, որ Թուրքիան կապահովի անհրաժեշտ պաշտպանություն: Իմ կարծիքով, համաշխարհային վերլուծական հասարակությունը չափից ավելի պահպանողական է և ավելի քիչ է հակված խուճապային տրամադրություններին, քան կարելի էր ցանկանալ:
 
Բալկաններից Պակիստան հավաքվել է բավականաչափ վառելանյութ, և Թուրքիան ստացել է սպառիչ բացատրություն, որպեսզի որոշում կայացնի` նման ազդանշան տա՞լ Բաքվին, թե ոչ: Ներկա փուլում Թուրքիան ոչ թե կորցնելու բան չունի, այլ ավելին ակնկալելու չունի, և եկել է պահը ցույց տալու, թե տարածարջանում ով է գլխավորը: Ամենացուցադրական ձևով կարելի է դա անել` պատերազմ հրահրելով Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև, այդ ժամանակ Թուրքիան կորոշի` երբ սկսել պատերազմը, ինչ ինտենսիվությամբ այն վարել և երբ ավարտել: Ուրիշ սցենարներ պատերազմը վերսկսելու, այդ թվում Ադրբեջանի սեփական նախաձեռնությամբ, անհնար է: Դրանով հանդերձ, ԱՄՆ-ն և Ռուսաստանը իրական ակտիվություն չեն ցուցաբերի, քանի որ կուզենային ներքաշվել Թուրքիայի հետ կոնֆրոնտացիոն հարաբերությունների մեջ: Պետք է հասկանալ, որ Թուրքիայի ազդանշանները բոլորովին կապ չունեն հայ-թուրքական հարաբերությունների ու ղարաբաղյան կարգավորման հետ: Թուրքիան որոշում է իր աշխարհաքաղաքական արմատական հարցերը: Այսպիսով, լուսացույցն Անկարայում է, իսկ ո՞ւմ ձեռքին է քարը:
 
Հայ-թուրքական կարգավորման ամենասկզբից էլ ես պնդում եմ, որ հայ-թուրքական կարգավորում ըստ էության չկա, տեղի են ունենում գործընթացներ` պայմանավորված բոլորովին այլ նպատականերով և խնդիրներով: Չէր կարելի Հայաստանի նման քաղաքական անտարբեր դերն ընդունել որպես իրական քաղաքականության էպատաժ և դրանով երկիրը դնել օտար նպատակների տակ: Չնայած, նույնիսկ այս իրավիճակում Հայաստանը կարող էր շատ բան շահել, եթե այժմ պահանջեր իր վարձատրությունն այս խաղում իր մասնակցության համար: Դրա վարձատրությունը կարող էր լինել անվտանգությունը և ֆինանսական օժանդակությունը: Սակայն ով կկկատարի այդ դերը դիվաանագիտության և արտաքին քաղաքականության մեջ, որն ընդգրկում է ոչ միայն դիվանագիտությունը:
 
Իրավիճակը տհաճ է, սակայն հեռու ձախողումից եւ, առավել ևս, աղետից: Պետք է հասկանալ, որ “համաշխարհային պատժիչ արշավի առաջնորդները մոլորված են, թուլացած իրենց գաղափարական և կամային ողորմելիության մեջ, բոլորովին սարսափելի չեն խռովարար կորպորացիաների և հանրությունների համար, համաշխարհային արշավը զրկված է ասպետներից և գործում է բացարձակապես խղճուկ վարձկաններով”: Կճեղքենք, տղաներ:

29.03.10 lragir.am