 |
«Ժողովուրդն իրավունք ունի իր նկատմամբ բռնություն գործածներին պատժել»
Եվ ընդհանրապես` ժողովրդին վերապահված է ամեն ինչ
«Ժամանակ»-ի զրուցակիցն է «Սարդարապատ» շարժման նախաձեռնող խմբի անդամ, նախկին ազատամարտիկ Ժիրայր Սեֆիլյանը:
- Թեեւ շարժումն այդ կես տարուց ավել է, ինչ ձեւավորվել է, սակայն այն դեռեւս գործողության մեջ չի դրվել: Ի՞նչն է պատճառը:
- Անցած վեց ամիսների ընթացքում աշխատել ենք Շարժման մանիֆեստի, ինչպես նաեւ գաղափարական-քաղաքական սկզբունքների վրա, որոնց մի մասն արդեն պատրաստ է, իսկ մյուս մասի վրա աշխատանքը շարունակվում է: Քանի որ Շարժումը նախահռչակման ժամանակաշրջանում է, առայժմ խմորումներ են գնում, ուստի մանիֆեստ հրապարակելու մասին առայժմ խոսակցություն չի գնում, բայց աշխատանքներ ընթանում են: Մենք խնդիր չենք դրել օր առաջ ցցվելու եւ ինչ-որ ակտիվ գործողություններ կատարելու: Առաջին հերթին ուզում ենք առնվազն մի քանի հարյուր մտավորական մարդկանց համախմբում տեղի ունենա` հստակ գաղափարների շուրջ: Սա բարդ աշխատանք է: Ճանաչելով մեր մտավորականների բնավորությունն ու նիստուկացը` բավական դժվար է գործն առաջ գնում: Եվ մտավորական շրջանակի համախմբումից հետո նոր ձեռնարկելու ենք կազմակերպական աշխատանքներ: Ուզում եմ ասել, որ եկող ժամանակահատվածում ակտիվ գետնի վրա` փողոցում ինչ-որ գործողություններ չենք նախապատրաստում:
- Պրն Սեֆիլյան, ասացիք, որ ձեր անելիքը առկա քաղաքական ճահճացած դաշտից դուրս է լինելու: Սա չի՞ նշանակում, որ ձեր շարժումը, փաստորեն, իրականությունից կտրված է գործելու: Եվ երբ ասում եք` «դաշտը ճահիճ է» ի՞նչ նկատի ունեք:
- Դաշտ ասելով` ես նկատի ունեմ գործունեության այն դաշտը, որտեղ գործում են ինչ-որ տրամաբանության հիման վրա, խաղում են որոշակի խաղի կանոններով: Այդ տրամաբանություններում ու խաղի կանոններում, իմ համոզմամբ, երկար տարիներ է, ինչ իշխում է նյութապաշտությունը, հատվածապաշտությունը եւ այսպես շարունակ: Մենք այս տրամաբանությունից դուրս ենք ուզում գործել: Եվ այստեղ բոլորովին այնպես չէ, որ մեր ոտքերը կտրվելու են իրականությունից, այլ ճիշտ հակառակը, որովհետեւ, եթե փորձեք ուսումնասիրել քաղաքական գործունեությամբ զբաղվող մարդկանց` դրանք լինեն իշխանություն, թե ընդդիմություն (անշուշտ ընդդիմադիր դաշտում բացառությունները հարգելով), կտեսնեք, որ հենց այդ մարդիկ են կտրված իրականությունից: Իսկ մենք ուզում ենք հենց այդ` իրական դաշտում ձեւավորել մեր պատկերացրած այլընտրանքային պետական համակարգը:
- Այդ համակարգի մոդելը գուցե մի քանի գծերով նկարագրե՞ք:
- Մենք առայժմ չենք պատրաստվում ինչ-որ գյուտեր անել այս իմաստով, որ այդ համակարգն իր ձեւի մեջ նորություն է լինելու ամբողջ աշխարհի համար: Այլընտրանքը ոչ թե ձեւի, այլ բովանդակության մեջ է լինելու. խոսքն այն մասին է, թե ինչպիսի՞ արժեքներ են իշխելու այդ համակարգում: Մենք տեսնում ենք, որ վերջին 10-15 տարիներին ինչպես սրընթաց գերիշխեց նյութապաշտությունը: Առաջին հերթին այդ նյութապաշտությունից զերծ արժեքային մի համակարգ պետք է ձեւավորվի, եւ այդ համակարգը պետք է կառավարվի հենց այդ արժեքներով:
- «Սարդարապատը» դուք առկա ո՞ր քաղաքական ուժի, շարժման այլընտրանքն եք համարում:
- Նախ մեր շարժմանը բնութագիր տալուց առաջ կուզեի գայինք անունից` ինչո՞ւ «Սարդարապատ»: Որովհետեւ տիրող իրավիճակն է սարդարապատային: Ես չեմ ուզում կետ առ կետ թվել, թե ինչու է իրավիճակն այդպիսին, քանի որ բոլորս էլ շատ լավ տեղյակ ենք, թե ինչպիսի ողբալի վիճակում ենք, եւ եթե այսպիսի նիստուկացը մեր երկրի ներսում եւս մի քանի տարի շարունակվի, կարծում եմ` 5-10 տարի հետո նույնիսկ «ինչ անելու» մասին խոսելն անիմաստ կլինի: Եվ քանի որ իրավիճակը սարդարապատային է, բնականաբար սարդարապատային ուժը չի լինելու մինչ օրս հայտնի որեւէ ուժի նման եւ այս կամ այն ուժին հարելու խնդիր չի ունենալու: Որովհետեւ «Սարդարապատի» հարկի ներքո համախմբվելու են բոլոր դիմադրող, մարտնչող մարդիկ` առանց հարցնելու, թե դու ի՞նչ «իզմի» կողմնակից ես: Ուստի կարծում եմ, որ որեւէ ուժի նման չի լինելու: Այս շարժումը վերկուսակցական է, կուսակցությունների դաշինք չի լինելու, այս շարժման դռները բաց են բոլոր կուսակցականների առաջ, բայց ոչ կուսակցությունների: Մարդկանց, ովքեր շարժման սկզբունքներն է, որ պիտի առաջնային համարեն, այլ ոչ թե իրենց կուսակցության: Այս իմաստով է, որ «Սարդարապատը» ոչ կուսակցականների շարժում կարելի է համարել:
- Պրն Սեֆիլյան, ՀԱԿ-ն իր պայքարի գերնպատակը համարում է երկրում սահմանադրական կարգի վերականգնումը, ՀՅԴ-ն` հայ-թուրքական արձանագրությունների վավերացումը կասեցնելը... Իսկ ո՞րն է ձեր շարժման գլխավոր անելիքը:
- Առաջնայինը` մեր երկրում ձեւավորել բարոյական իշխանություն, որին հասնելու համար մենք փուլեր պետք է անցնենք: Մենք չենք պատրաստվում տարբեր մարտավարական հնարքներ օգտագործելով` մոլորեցնել մեր ժողովրդին: Ես համարում եմ, որ անցած 15 տարիների ընթացքում ընդդիմադիր միավորները, ես չեմ ուզում վիրավորել որեւէ մեկին, գիտակցաբար, թե անգիտակցաբար մոլորեցրել են ժողովրդին: Մենք այս իմաստով տարբերվելու ենք, քանի որ մենք մեր մատը դնելու ենք վերքի վրա, իրերը կոչելու ենք իրենց անուններով, ավելորդ դիվանագիտական խուսանավումներով չենք զբաղվելու ժողովրդի հետ խոսելիս: Այս իմաստով մեր գործելաոճը տարբեր է լինելու: Ի վերջո, ի՞նչ է նշանակում սահմանադրական ճանապարհով հասնել իշխանափոխության: Սահմանադրության երկրորդ կետում ասված է, որ ՀՀ-ում իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին: Եվ մենք հենց այդ տրամաբանությունից ելնելով պիտի գործենք: Ժողովուրդն իրավունք ունի իր նկատմամբ բռնություն գործածներին պատժել եւ ընդհանրապես` ժողովրդին վերապահված է ամեն ինչ: Այս տրամաբանությամբ պետք է գործենք, քանի որ միայն այս դեպքում կհասնենք արդյունքի, այլ ոչ երբեք ընտրությունների միջոցով: Ընտրությունների միջոցով բռնատիրության պայմաններում արդյունքի հասնել հնարավոր չէ: Եվ եթե որեւէ քաղաքական միավոր հույս է կապում այդ ճանապարհով փոփոխության հասնելու հետ, դա ոչ միայն միամտություն է, այլ` արկածախնդրություն ու ժողովրդին սխալ ճանապարհով տանելու գործողություն:
- Դուք ասում եք` իրավիճակը սարդարապատային է, իսկ այս վիճակը փոփոխելու միակ դեմոկրատական ուղին ընտրություններն են` ուզենք, թե չուզենք: ՀԱԿ-ն արտահերթ ընտրությունների անցկացումը հրամայական է համարում: Իսկ դուք ընտրությունների անցկացման նախադրյալներ չե՞ք տեսնում:
- Այն օրը, երբ լսեք, որ Սերժ Սարգսյանը որոշել է արտահերթ ընտրություններ անցկացնել, համոզված եղեք, որ այդ քայլը նրան ձեռնտու է, եւ դրա համար է գնում այդ քայլին: Ես չեմ ուզում վերլուծությունների դաշտն ընկնել ու տարբեր տարբերակներ քննարկել, թե որ դեպքում կորոշի արտահերթ ընտրություններ անցկացնել. ինչ էլ անի, միայն հօգուտ իրեն է լինելու: Բռնատիրական ռեժիմները միշտ ընտրություններն օգտագործել են` վերարտադրվելու համար: Եվ արտահերթ ընտրությունները հերթականից ոչ մի բանով չեն տարբերվում, որովհետեւ ամբողջ ընտրության սցենարիստն ու ռեժիսորը գործող բռնակալն է: Նա է որոշում` ո՞ւմ քանի տոկոս է տալու, եւ ուժային կառույցներին հստակ հրահանգ է տալու` ամեն կերպ պահել իր աթոռը: Բռնակալական ռեժիմների օրոք համապետական ընտրությունների արժե մասնակցել մի դեպքում, երբ ընդդիմության ղեկավարությունը որոշել է ընտրությունների հաջորդ օրն իսկ ըմբոստանալ ռեժիմի դեմ: Եթե դա է որոշումը, կա տրամաբանություն մասնակցել ընտրություններին:
- Պրն Սեֆիլյան, ինչպե՞ս եք գնահատում հայ-թուրքական գործընթացի եւ ԼՂ խնդրի կարգավորման ներկա փուլը: Դուք էլ եք կարծո՞ւմ, որ այս երկու խնդիրները մեկ փաթեթով են լուծվելու, եթե իհարկե լուծվեն:
- Թուրքական պետությունը լինելով լուրջ պետություն` մեզնից լավ տեղյակ է մեր խղճալի վիճակի մասին եւ չի ուզում առիթը բաց թողնել: Մենք տարածաշրջանային այնպիսի վերադասավորումների շեմին ենք, որ նրանք իրենց բարձր դերակատարության մասին տեղյակ լինելով` ուզում են թանկացնել իրենք իրենց: Եվ այս կոնտեքստում է, որ պարբերաբար լսում ենք Թուրքիայի նախապայմանները` քանի դեռ Արցախից հայկական զորքերը դուրս չեն բերվել, որեւէ առաջընթաց հայ-թուրքական հաշտեցման առումով տեղի ունենալ չի կարող: Սա պատահական չէ, քանի որ այսպիսի թույլիկ Հայաստան երբեւէ չի եղել: Եվ նրանց ուզածը ոչ թե այն է, որ ինչ-որ քայլ կատարեն, որ տարիներ հետո չեզոքացնեն Հայաստանին, այլ ուզում են, որ չեզոքացումը հենց հիմա տեղի ունենա: Որովհետեւ, երբ ազատագրված տարածքներից զորքերը դուրս են գալիս, դա ոչ միայն Արցախի հանձնում է թուրքին, այլ` ՀՀ կապիտուլյացիան: Բարեբախտաբար, քանի որ Արցախում ունենք այդտեղ ապրող հայրենակիցներ ու մի քանի հազար սպաներ, այդ մարդկանց շնորհիվ վիժեցվելու է այս ծրագիրը, եւ ոչ Երեւանի կամ Ստեփանակերտի իշխանությունների ձեռամբ: Եվ այս իմաստով, «Սարդարապատը» չի գնալու հետեւանքների վերացման հետեւից` կանխել հայ-թուրքական ախպերությունը կամ «Մադրիդյան սկզբունքների» ընդունումը, այլ` որքան հնարավոր շուտ իշխանափոխություն իրականացնել: Դրան պետք է գնալ ճիշտ ուղիով, այլ ոչ թե անունը դնել «սահմանադրական միջոցներով», եւ անընդհատ հինգ տարիներն անցնեն, ու այդպես էլ չհասնենք մեր նպատակին: