«Շարժման ամենամեծ օգուտներից մեկն էլ ներքին բանավեճի սկիզբն էր»

Zhamanak 11/08/09 Մարինե Խառատյան

 Ռոմանտիզմի, պրագմատիզմի ու հայրենասիրության մասին

ԼՂ խնդրի լուծման շուրջ ընդդիմության բանավեճերի մասին է մեր զրույցը «Ի պաշտպանություն ազատագրված տարածքների» նախաձեռնության ղեկավար Ժիրայր Սեֆիլյանի հետ:

-Պարոն Սեֆիլյան, Դուք ընդդիմության այն հատվածի ներկայացուցիչն եք, որ դեմ է փոխզիջումներին, ինչպիսի՞ն է ԼՂ հարցում համագործակցությունը ընդդիմության մյուս հատվածի հետ, եւ որքանո՞վ են ձեր գաղափարները ազդեցիկ Կոնգրեսի մյուս հատվածի համար:

- Պետք է հիշենք, որ Համաժողովրդական Շարժման կայացումը եւ այս ուժերի միավորումը տեղի էր ունեցել, որպեսզի մեր երկրում հաստատվի սահմանադրական կարգ: Սակայն, քանի որ առայժմ ընդդիմությունը չկարողացավ իր նպատակին հասնել` խոսքը վերաբերում է իշխանափոխությանը, ապա ստիպված ենք այս օրերին խոսել արդեն շատ ավելի տարբեր հարցերի մասին: Քանի որ ժամանակը մեզ չի սպասում, բնականաբար, տարբեր ընթացքներ են տեղի ունենում: Լինի դա հայ-թուրքական ճակատում, թե արցախյան ճակատում, ուստի ընդդիմությունում ընդգրկված տարբեր ուժեր պիտի իրենց տեսակետները հայտնեն:

Ընդհանրապես, Տեր-Պետրոսյանի` քաղաքականություն վերադարձից հետո բավական հետաքրքիր իրողություն ստացվեց. մի սեղանի շուրջ նստեցին նախկինում իրար դատափետող մարդիկ: Ընթացքը հասունացրեց երկու կողմերին էլ, եւ նրանք ստիպված եղան իրար լսել, եւ շատ հարցերում առաջվա պես սուր չեն առկա տարաձայնությունները: Այսինքն` բոլորս այսօր հասկանում ենք, որ հայ ենք, մտահոգ ենք մեր երկրի ապագայով, իսկ թե ինչ գաղափարախոսություն պիտի իշխի մեր երկրում, դա արդեն բանավեճի արդյունքում կերեւա, իսկ դրա համար պետք է լինեն առողջ բանավեճեր: Շարժման ամենամեծ օգուտներից մեկն էլ ներքին բանավեճի սկիզբն էր: Այս իմաստով, միգուցե վերջերս առաջացած տարակարծությունը ավելի վառ ձեւով երեւաց, քանի որ արցախյան հարցը այժմ գտնվում է վտանգավոր փուլում:

Մենք չէինք կարող նախկինի պես զուսպ լինել մեր արտահայտություններում եւ հանուն միաձայնության փորձել շատ ավելի ընդհանուր մտքեր արտահայտել: Ուստի այսօր ստիպված ենք խնդիրների մասին խոսել ըստ էության: Մենք համոզված ենք, որ ընդդիմությունն այժմ գործունեության նոր փուլում է: Այսօր ստեղծվել է մի նոր իրավիճակ: Կարելի է ասել, որ հետընտրական պրոցեսները, ընդդիմության մարտավարության հետեւանքով ինչ-որ չափով չեն երեւում արդեն, ուստի ժողովրդին մոբիլիզացնելու աշխատանքը շատ ավելի դժվարացած է այսօր: Դրա համար պետք է գնա ավելի բյուրեղացում եւ ազգային ծրագրերի հստակեցում: Մեր համոզմամբ` այս օրերին ընդդիմության մեջ գերիշխող տեսակետը կամ ընդդիմության որդեգրելիք բանաձեւը, արցախյան խնդրի հետ կապված, պետք է լինի հնարավորինս ազգային դիրքերից, որպեսզի մենք կարողանանք մեր առջեւ դրված խնդիրը լուծել, ու եթե այդպես չանենք, շատ ավելի է բարդանալու մեր վիճակը: Այնպիսի բանաձեւ պետք է որդեգրի ընդդիմությունը, որ այն համընկնի նաեւ ստեփանակերտյան տեսակետներին, որովհետեւ եթե մենք շարունակում ենք մտածել Հայաստանում իշխանափոխության մասին, ապա այդ իշխանափոխությունը տեղի կունենա` առնվազն Ստեփանակերտի չեզոքության դեպքում, ինչու չէ` նաեւ կողմ լինելու դեպքում: Հայաստանում իշխանափոխություն տեղի չի ունենա, եթե Ստեփանակերտը դեմ լինի դրան: Ուստի սերժսարգսյանները մեզ ընծայել են այնպիսի առիթ, որ մենք կարողանանք ընդհանուր լեզու գտնելով Ստեփանակերտի հետ Հայաստանում հանգիստ իշխանափոխություն կատարել: Ընդդիմության ներսում այս մասին դեռ մտածում են, ու ինչ-որ չափով խմորումներ գնում է այսօր: Երբ մենք ասում ենք, որ ճիշտը «ոչ մի թիզ հայկական հողից» տարբերակն է, դա պատահական չէ... Մեր համոզմամբ` մենք խոսում ենք մեր ժողովրդի զգալի մասի հոգուց, եւ այդ միտքը բացարձակ գերիշխում է Արցախում, ուստի ընդդիմության տեսակետը պետք է հստակ տարանջատվի ԼՂ հարցում իշխանության վայ տեսակետից: Եթե անգամ նկատվի, որ տարբերությունը մեծ չի, ապա Ստեփանակերտը երբեք չի համագործակցի այդ ընդդիմության հետ:

- Պարոն Սեֆիլյան, Դուք ասում եք` Ստեփանակերտի համագործակցությամբ եւ այլն, նույն Ստեփանակերտը վերջերս ՀՅԴ-ի հետ համատեղ համաժողով անցկացրեց ու Հայաստանի ընդդիմությանը անգամ չհրավիրեց: Ձեր կարծիքով` Ստեփանակերտին այսօր հետաքրքի՞ր է Հայաստանի ընդդիմության կարծիքը:

- Դա Ստեփանակերտի կազմակերպած միջոցառումը չէր, դա Դաշնակցության կազմակերպած միջոցառումն էր` ԼՂՀ նախագահ Բակո Սահակյանի հովանավորությամբ` համաձայնեցված Սերժ Սարգսյանի հետ: Բնականաբար, այնտեղ չէր հրավիրվելու ընդդիմությունը: Եթե նայենք` ովքեր էին հրավիրված, պարզ կդառնա, որ գործ ունեինք իշխանական պրոյեկտի հետ: Ուստի այս դեպքում Դաշնակցությունը շատ հեշտ բացահայտեց իր դեմքը, չկարողացավ ընդդիմադիր խաղալ: Ստեփանակերտ ասելով` պետք է հասկանանք ամբողջական մի ճակատ: Ճակատը այսօր չի մարել, հրադադար է, սակայն ըստ էության պատերազմը չի ավարտվել: Ստեփանակերտին ես չեմ վերաբերվում իբրեւ անկախ պետություն, վերաբերվում եմ իբրեւ Հայաստանի մի մասնիկը, սակայն այնտեղի խոսքը բավական ծանրակշիռ է, որովհետեւ գալիս է ճակատից, այնտեղ են տեղի ունեցել առավելագույն զոհողությունները եւ զրկանքները, ամենաառաջնահերթ վտանգներն այնտեղ են, ուստի թիկունքում շատ ավելի հեշտ է վտանգը չտեսնել եւ սխալվել, քան ճակատում:

- Իսկ ԼՂՀ նախագահ Բակո Սահակյանի դեպքում, ով փաստացի հետեւում է Հայաստանի իշխանության հրահանգներին:

- Մենք գիտենք, թե այս 10 տարիների ընթացքում ղեկավարությունը ինչպես է ձեւավորվել Ղարաբաղում. կարելի է ասել` նշանակվել է Երեւանից, սակայն երբ Հայաստանի իշխանությունները համարձակվեն արցախյան հարցի վերաբերյալ պարտվողական տարբերակով խոսքից գործի անցնել, չկասկածեք, որ եթե նույնիսկ ամենածառայամիտ մարդը գտած լինեին Երեւանի իշխանությունները, այդ մարդը ստիպված էր դեմ ելնելու հենց իրեն նշանակած մարդկանց, որովհետեւ եթե դուք ուսումնասիրեք Արցախում բնակվող մարդկանց տեսակետները, կգաք այս եզրակացության: Եթե Բակո Սահակյանը չընդդիմանա, մինչեւ Լաչին նույնիսկ չի հասցնի փախչել: Որեւէ մեկը Արցախում չի կարող այսինչ զորամասին հրահանգել նահանջել: Եթե նման բան լինի, ժողովուրդը կպատժի նրան բառի բուն իմաստով: Որքան էլ սերժսարգսյանների համակարգը փորձում է փոշիացնել զինվորականության բարոյական կողմը` նրանց նյութապաշտ դարձնելով, սակայն, իմ համոզմամբ, տակավին վերջակետի չի հասել: Այսօր Արցախում ծառայող սպաների գերիշխող մասը չի պատկերացնում որեւէ թիզ հետքայլ կատարելը: Ուստի եթե մենք ուզում ենք իշխանափոխություն լինի Հայաստանում, ապա Սերժ Սարգսյանի այս դավաճանական ընթացքը շատ մեծ առիթ է, բառի բուն իմաստով ընծա է ընդդիմությանը, որը չի օգտագործվում դժբախտաբար: Մենք այսպիսի առիթներ բաց թողնելու իրավունք չունենք` թե իշխանափոխության հարցում եւ թե առհասարակ վտանգը կանխելու համար: Այս իմաստով է, որ ընդդիմության շրջանում կան բանավեճեր եւ շատ առողջ մթնոլորտում են այդ բանավեճերն ընթանում: Այսօր Համաժողովրդական Շարժման մեջ, որի անդամների մեծ մասը անկուսակցականներ են, գերիշխում է այս տեսակետը, որ տարածքային զիջումներն անընդունելի են:

- Պարոն Սեֆիլյան, Հայ Ազգային Կոնգրեսի առաջնորդ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի տեսակետները ԼՂ հարցում լուծման հասնելու առումով հայտնի են հանրությանը, մասնավորապես` փոխզիջումների անհրաժեշտության հետ կապված: Այսօր հնարավոր համարո՞ւմ եք այդ տեսակետի փոփոխություն դեպի ավելի ազգայնական դիրքեր, եւ ինչպես կընկալվի այդ փոփոխությունը, Ձեր կարծիքով:

- Այո: Հնարավոր համարում եմ տեսակետների վերանայման հարցը, որովհետեւ 97-ին բոլորովին այլ աշխարհաքաղաքական իրավիճակ էր, այսօր բոլորովին այլ իրավիճակ է: Նոր իրավիճակ է ստեղծվել: Հնարավոր չէ 97-յան հայտնի թեզերից կառչած մնալ: Օրինակ, վերջերս ԼՂ հարցում Ալեքսանդր Արզումանյանի արտահայտած մտքերը եւ բանաձեւերը մեզ համար այժմ ընդունելի են: Նա 10 տարի առաջ փոխզիջման տարբերակի կողմնակից էր: Այդպիսի օրինակներ այժմ շատ կան:

- Պարոն Սեֆիլյան, Ձեր տեսակը, ԼՂ հարցում Ձեր գաղափարները դավանողները այսօր համարվում են ազգային ռոմանտիկներ, որոնք անտեսում են մեծ դիվանագիտությունը, աշխարհաքաղաքական խաղի կանոնները եւ այլն...

- Գարեգին Նժդեհի կատարած գործը 20-21թթ. ռոմանտի՞զմ էր: Եթե այդ տրամաբանությամբ շարժվենք` այո: Սակայն արդյունքում ի՞նչ եղավ, այն, որ Սյունիքը մնաց հայերին: Կապ չուներ` դիվանագետ էր, դիվանագետ չէր: Կամ Արցախ մեկնած հայ մարդիկ, ովքեր պատրաստ էին իրենց կյանքը զոհաբերել, այդ մարդիկ ռոմանտի՞կ էին: Արդյունքում ի՞նչ եղավ, Արցախը մնաց հայերին: Այն ժողովուրդը, որ ապրում է այդ ազատագրված տարածքներում եւ ասում է, որ մենք զիջելու բան չունենք, դա մեր հայրենիքն է, ռոմանտի՞զմ է: Այո, մենք չպետք է մոռանանք, որ ապրում ենք նյութապաշտ աշխարհում, որտեղ գերիշխողը, սակայն, պետք է լինի ոչ պրագմատիկ հասկացողությունը, այլ հոգեւոր զգացողությունը, որպեսզի հաջողությունների հասնենք: Եթե փորձենք տրամաբանական բացատրություն գտնել, թե ինչ է հայրենասիրությունը, չենք կարողանա: Դա զգացողություն է, ինչպես որ մարդ ունենում է զգացողություն մոր նկատմամբ: ...Մեր պետության, նաեւ` դիվանագիտության հիմքը պետք է լինի ճշմարտությունը չթաքցնելը եւ հոգեւորի գերիշխելուն ձգտումը, ոչ թե` ընկնենք մրցակցության մեջ, դիվանագիտություն ասելով` հասկանանք, թե ինչպես է թուրքը մեզ խաբում, մենք էլ այդպես անելով նրան կրկնակի խաբենք: Խաբելով մենք տանուլ ենք տալու: Մեր դիվանագիտության հաջողությունը ճշմարտացիությունից չհեռանալու մեջ է: