ՄԵԾ ԱՄԲԻՑԻԱ` ԼԱՎ ԵՐԿԻՐ

Հայկ Բալանյան բլոգեր, «Սարդարապատ» նախաձեռնող խմբի անդամ
 
Ձեր ելույթներից մեկում նշել  էիք, որ հայ ժողովրդի առջև կանգնած խնդիրն իշխանությունը չէ, հենց մենք ենք: Մենք կորցրել ենք պետություն ունեցող ազգին հատուկ արժեհամակարգը:
 
Ես կարծում եմ, որ խնդիրն իսկապես շատ ավելի հին պատմություն ունի, և իմ խորին համոզմամբ, մենք պետությունը, պետականությունը կորցրել ենք այն պատճառով, որ կորցրել ենք այդ արժեհամակարգը: Ի՞նչ է  իրենից ներկայացնում այդ արժեհամակարգը: Մի քանի բաղադրիչներ կարող եմ ասել. առաջինը` այդ արժեհամակարգի մեջ մարդիկ, ազգը, անհատը դաստիարակվում է երկրի քաղաքացի, սոցիումի, կոլեկտիվի անդամ: Հայ իրականության մեջ մենք դաստիարակվում ենք օջախի տղա, օջախի աղջիկ, այսինքն` անհատական, ամեն մեկն իր տունը, ընտանիքը, բայց արդեն իր մուտքի մոտ, կոպիտ պետք է ասեմ, նա կարող է կեղտոտել: Իր երազանքը, իր պատկերացումների վերին շեմն այն է, որ լավ ապրի` թեկուզ ի հեճուկս կամ ի հաշիվ հասարակության: Յուրաքանչյուր ազգ, որ պետականաստեղծ է, մտածում է արդեն ընդհանուրի կատեգորիաներով: Մենք` հայերս, ընդհանուրի կատեգորիաներով երբեք չենք մտածում:
 
Մենք դեռ չենք կայացել որպես հասարակություն, դրա համար էլ պետությունը չի կայացել:
 
Ինչպե՞ս կայանալ որպես հասարակություն, ի՞նչ է պետք այս պահին:
 
Առաջին հերթին վերնախավը պետք է պատասխանատվություն ունենա: Յուրաքանչյուր վերնախավ պարտավոր է լինել իր ազգից լավը: Մեզ մոտ այն ավելի վատն է` իր բարքերով, կրթական մակարդակով, արժեհամակարգով, կերպով: Առաջին խնդիրը օրինակն  է եւ առաջնորդությունը, ղեկավարությունը, որը չի իրականացվում: Երկրորդը, անկասկած, կրթությունն է, երրորդը` հասարակական ինստիտուտներն են, որոնք պետք է կայացվեն, որովհետև պետությունը, հասարակությունը պետք է աջակցի, այդ գիտակցությանը պիտի գա: Հասարակական ինստիտուտների կայացմամբ է կայանում հասարակությունը: Այդ դա է ճանապարհը:
 
Տեսակետներ կան, որ երկու տարի առաջ դրվեցին քաղաքացիական հասարակության ծիլերը:
 
Ես համաձայն եմ, դրվեցին: Բայց դրա ծիլերը և նախադրյալները միշտ կային: Քանի որ 21-րդ դարում ենք ապրում, պրոցեսները արագ են զարգանում, և այն առասպելները, միֆերը, որոնք մեզ հատուկ էին (ծայրահեղ նացիոնալիստից մինչև ծայրահեղ լիբերալիստներ), մենք այդ բոլոր հասցեներով հերթով գնացինք, դուռը թակեցինք, տեսանք, որ չէ, սա չէ: Եվ դա շատ լավ երևում է մեր քաղաքականության մեջ, մեր քաղաքական գործիչների պարագայում. Սկզբից ՀՀՇ-ն էր, հետո ազգի փրկիչը դարձավ Վազգեն Մանուկյանը, հետո Արտաշես Գեղամյանը, հետո Դեմիրճյանը` որպես ռենեսանսի փորձ, վերադարձ դեպի անցյալ` Սովետական  Միություն կարոտախտով: Այս ամեն ինչով անցանք, դռները փակվեցին, ամեն ինչը տեսանք, և հիմա որևէ նոր բան չկա ու չի կարող լինել: Ոչ թե անհատական, այլ գաղափարական իմաստով ժողովուրդը հասկացավ, որ վերջացած է այս ամենը: Բոլորս ենք փոխվել, և լուծումների այն շարքը, որ մենք տեսնում էինք,  որ ինչ-որ մի պապա պիտի գա, մի հատ ազնիվ թագավոր պիտի գա, այս բոլոր միֆերը, հեքիաթները վերացան, և մենք հասկացանք, որ ուղղակի պետք է երկրում հաստատել սահամանդրական կարգ և օրինականություն:
 
Ի՞նչ ամբիցիաներ ունի «Սարդարապատը»:
 
Մենք շատ մեծ ամբիցիա ունենք` լավ երկիր ունենալու:
 
Լավ երկիր ասելով ի՞նչ եք հասկանում, ի՞նչ եք պատկերացնում:
 
Ես չեմ ուզում այստեղ ստանդարտ ֆրազներ օգտագործել` սոցիալական  պետություն, իրավական պետություն, հարուստ երկիր, բարգավաճ երկիր, օրինաց... արդեն այնքա~ն են չարչրկվել, բառախաղ է դարձել: Իմ պատկերացրած երկիրն այն է, որտեղ լավագույն հարմոնիկ կոմպրոմիս կա անհատի և հասարակության միջև, ու նաև երևի թե լավագույն բաշխումը կա հասարակական ֆունկցիաների և պետության միջև: Ես հակված եմ նրան, որ հասարակությունն առավելագույնս պետք է ինքնակառավարվի: Բայց ոչ մեր տիպի գյուղական և գողական հասարակությունները: Ի վերջո, մարդկային կյանքի երջանկությունը, բավարարվածությունը կապված է ոչ այնքան նախագահի, այլ հարևանների, շրջապատի, երկրի մթնոլորտի հետ:
 
Կարելի՞ է  ասել Սարդարապատը մանրաքայլ, բայց պատրաստվում է հաջորդ ընտրություններին:
 
Չէ, մենք ընտրություններին չենք պատրաստվում որպես էլեկտորատ ակտի, որովհետև այս իշխանությունները երբեք ընտրություններով իշխանությունը չեն հանձնելու: Այն ուժը, որը պետք է գա, ընտրություններով չի, որ գալու է, որովհետև իշխանությունները իշխանությունը հանձնելու որևէ ցանկություն չունեն:
 
Բայց սա չի նշանակում, որ որ եթե ընտրություններին սրացում լինի, մենք պետք է անմասն մնանք և մեր կողմնակիցներին չաջակցենք: Մենք մեր ճանապարհը տեսնում ենք ժողովրդի կազմակերպման մեջ, հասարակական կառույցների ձևավորման մեջ, և նաև կարևոր ենք համարում այն, որ պետք է հասնենք նրան, որ կարողանանք զուգահեռ պետություն կառուցել:
 
Բունտի՞, հեղափոխությա՞ն միջոցով եք հասնելու սրան:
 
Դա պարտադիր չէ: Բունտը կարող է իշխանափոխության ընդամենը վերջնական  ակորդը լինել: Դա ընդամենը ձևն է, որը կարող է լինել տանկերով, քարերով կամ վարդերով, ինչպես եղավ Վրաստանում:
 
Մենք կարծում ենք, որ պետք է անենք երկու բան. մեկը կազմակերպենեք հասարակությունը, երկրորդը` մենք զուգահեռ պետք է կազմակերպենք պետական ապարատ` սկսած խորհրդարանից մինչև ժեկի պետ, և որտեղ ղեկավարները պետք է լինեն շատ կոշտ ընտրությամբ անցած մարդիկ, որոնք պետք է բարոյական բարձր «պլանկա» ունենան:
 
ԶՐՈՒՑԵՑ ՍԻՐԱՆՈՒՅՇ ՊԱՊՅԱՆԸ

lragir.am 04/03/2010