ԿՈՆԳՐԵՍԸ ՏՎԵՑ ԱՅԴ ՈՐԱԿԸ

Անուշ Սեդրակյան. Քաղաքական վերլուծաբան,  Բանասիրական  գիտությունների թեկնածու, ԵՊՀ դասախոս
 
Ի՞նչ է ներկայում տեղի ունենում Հայաստանում: Ձեր` քաղաքական վերլուծաբանի դիտարկումներն այդ կապակցությամբ:
 
Ի՞նչն է ինձ Հայաստանում բոլորից շատ լարում… լարման  հիմնական պատճառն այն է, որ մեզ մոտ կարծես թե խոսակցության բոլոր թեմաները սպառվել են: Ինչի մասին մենք խոսել էինք ոգևորությամբ, ինչի մասին խոսում էինք ատելությամբ,  բոլոր թեմաներն ինքնասպառվել են և կանգ են առել մի կետի առաջ, որտեղ սկսվել է ծավալվել էլեմենտար բամբասանքը: Եվ ես ուզում եմ անդրադառնալ քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական բամբասանքի կատեգորիային յուրովի: Ինձ թվում է`որպես տեխնիկական մեխանիզմ կարելի է, այնուամենայնիվ, այդ բամբասանքն օգտագործել: Մենք պարբերաբար հոգնում ենք խելոք լինելուց, բոլոր լավ արժեքներից, հոգնում ենք ազնիվ, արդար լինելուց. այս մեխանիզմը շատ ենք տեսնում մեր իրականության մեջ, երբ, օրինակ, ընդդիմադիր ներկայացուցիչը կարող է գնալ իշխանություն ամենաստորացնող պաշտոնի, մարդը, ով լրագրող է եղել, կարող է հանկարծ հայտնվել Ազգային ժողովում ԱԺ-ի դեմ այդքան խոսելուց հետո: Դա նրանից չէ, որ մարդիկ այդքան վատն են, այլ նրանից է, որ մենք մեր արժեքային համակարգը մեզ վրա փորձարկելուց հոգնում ենք: Ընդ որում, հոգնում ենք ազգովի: Չքավորը զզվել է իր չքավորությունից, հարուստն էլ` իր հարստությունից: Երկուսն էլ զզվել են իրենց կենսակերպից:
 
Ընդ որում, սա ոչ թե մեր արժեքային համակարգի բացակայությունից է (մենք ունենք մեր արժեքային համակարգը, ընդ որում այդ համակարգն այնքան ծանր է նստած մեր ուղեղներում` ընտանիքն առաջնային է, Առաքելական եկեղեցին միակն է, Եվրոպան հոմոսեքսուալիզմի բուն է), որ մեր արժեքային համակարգն իրեն սպառել է: Արժեքային այդ համակարգի մեջ փոքր փոփոխություններ փորձեց մտցնել Սովետական Միությունը: Դա նրան հաջողվեց, որի հետևանքով մենք ունեցանք Ղարաբաղի շարժումը: Եթե նկատել եք, Ղարաբաղի խնդիրը միակ խնդիրն է, որ մեզ պահում է օպտիմիստական նոտայի վրա: Եվ բարկությունն է միանշանակ, այսինքն` Ղարաբաղը ծախողի կերպարը, դիմակի նման մեկ գնում կպնում է Լևոն Տեր-Պետրոսյանին, մեկ` Ռոբերտ Քոչարյանին, մեկ` Սերժ Սարգսյանին: Երբ հիմա ասում են անտարբեր ենք լինելու Ղարաբաղը հանձնելու դեպքում, սուտ է: Ես ուրախ եմ, որ այդ նոր ձևավորվող արժեքը թեև դեռ բնազդային վիճակում, բայց արդեն մեզ մոտ կա: Ղարաբաղը ներկա դրությամբ  զարմանալիորեն դարձել է հոգևոր նոր արժեքի հիմքը: Բոլոր գիտեն, որ Ղարաբաղը տալ չի կարելի:
 
Վերջերս Ձեր հոդվածներից մեկում ընդդիմությանն ու իշխանությանն անվանում էիք հետաձգված: Երբ ասում եք իշխանությունը հետաձգված է և դրա համար էլ հետաձգված է ընդդիմությունը, արդյոք դրանով ընդդիմությանը չեք արդարացնում:
 
Այսօր իշխանություն  չկա: Դա փաստ է: Իսկ ընդդիմությունն ինքն է որոշում` լինել, թե չլինել: Ընդդիմությունը պարտավոր չէ լինել ընդդիմություն, դեռ մի բան էլ մենք իրեն պահանջներ ներկայացնենք: Հիմա այդ մարդիկ ընդդիմադիր լինելու ֆունկցիա են վերցրել և ընդդիմադիր են այնպես, ինչպես կարող են: Միշտ հիշենք, որ ընդդիմությունը որպես ելման կետ վերցնում է իշխանական կրեատիվը: Իսկ մեր իշխանությունը նմանվում է այն առակին, երբ Նապոլեոնը գալիս է Մոսկվան նվաճելու, Մոսկվայի զորքերը գնում են Մոսկվայից… հիմա ո՞ւմ դեմ պայքարես: Նույն ձևով ընդդիմությունը եկել է, բայց իշխանական համակարգ չկա:
Իշխանության և ընդդիմության հարաբերակցությունն այսպես է լինում. մի մեխանիզմ  առաջարկում է իշխանությունը, մյուս մեխանիզմն առաջարկում է ընդդիմությունը, և իրենք քննարկում են` որ մեխանիզմն է լավ. նման գործընթաց Հայաստանում չկա: Դրա համար էլ հավասարապես անարվեստ է լինում թե իշխանությունը, թե ընդդիմությունը: Օրինակ` Ռոբերտ Քոչարյանի օրոք իշխանության  մոդելը շատ ավելի պարզ էր, ավտորիտար էր,  դիկտատորական, հստակ, և դրա համար ընդդիմությունը շատ ավելի պրիմիտիվ էր և էլի շատ ավելի հստակ: Հիմա քանի որ իշխանությունը խիստ աղոտ է, նույն ձևով աղոտ է նաև ընդդիմությունը, թեև երկուսն էլ իրենց չափազանց վերլուծական և խելոք են ներկայացնում: Ընդ որում, շատ հետաքրքիր բան է կատարվում. իշխանության ջատագովներն ասում են` այ , դուք չգիտեք` ինչ է մտածել Սերժ Սարգսյանը, իսկ ընդդիմության ջատագովները ասում են` հեսա կտեսնեք` ինչ է մտածել Լևոն Տեր-Պետրոսյանը: Այդ բոլոր հեռահար մտածմունքների մեջ մենք տատանվում ենք, բայց ինձ համար միանշանակ պարզ է, որ ոչ մի հեռահար մտածմունք այսօր չի կարող լինել:
 
Այնուամենայնիվ, այս դեպքում  ի՞նչ է մեզ պետք,  նոր ո՞ւժ, նոր գաղափարախոսությո՞ւն:  Դրա անհրաժեշտությունն,  ըստ Ձեզ, այսօր մենք ունե՞նք:
 
Ինչ վերաբերում է նոր ուժին, նոր գաղափարախոսությանը, նոր խնդիրներին… ես շատ եմ վախենում, որ նոր ուժը ստեղծվի, ինքն իր մեջ ներգրավի ջատագովների և ինչ-ինչ շարժում ծավալի. ես միանգամից ուզում եմ հիմա ասել, սկզբունքորեն դեմ եմ այլևս հանրահավաքային շարժմանը, ես սկզբունքորեն դեմ եմ երթերին, պիկետներին: Հիմա ինձ կարող են մեղադրել բոլոր տիպի դավաճանությունների մեջ. ես պատրաստ եմ այդ բոլոր դավաճանությունների բեռն ինձ վրա վերցնել: Բացատրեմ` ինչու այդ հանարահավաքների, երթերի ամենաակտիվ մասնակիցս հիմա կանգնել և դեմ եմ ելել: Որովհետև այս բոլոր պրոտեստային ձևերը էմոցիոնալ ազնվագույն  արժեքների հիմա վրա հիմնված ակցիաներ են: Բավական է այդ ակցիաները դառնան անարդյունք, մենք հուժկու հարվածով խփում ենք հենց այդ արժեքային համակարգին: Որովհետև մի բան, որ պիտի սկսի ձևավորվել, ու եթե դա անհաջողության է մատնվում. մարդիկ հերթական անգամ հասկանում են, որ Հայաստանի դոմինանտ արժեքը նյութական արժեքն է:
 
Հնարավո՞ր է, որ նոր ուժը հենց Կոնգրեսի միջից ձևավորվի:
 
Հիանալի է, թող Կոնգրեսի միջից լինի, թող ուրիշ տեղից գա այդ նոր ուժը: Դա ինձ չի հետաքրքրում: Կոնգրեսն արդեն մի մեծ ֆունկցիա է կատարում. այն ֆունկցիան է կատարում, որ մենք սկսել ենք քննարկել ընդդիմության որակը: Դա շատ կարևոր է, այսինքն` Կոնգրեսն ինքը տվեց այդ որակը: Ինքը կարող էր իբրև մտածող ընդդիմություն փորձեր ինչ-որ համագործակցելու ձև գտնել իշխանությունների հետ /միգուցե դա իրոք պետք էր, չեմ կարող ասել/, բայց որ ՀԱԿ-ը հաստատ մանիպուլացվող ընդդիմություն չէ, դա միանշանակ է և անժխտելի: Դա բացահայտ է ուղղակի գործողությունների ծրագրից, և ոչ թե իմ անձնական համակրանքից: Երբ մենք սովորենք մարդկանց և իրադարձությունների մասին խոսել ծրագրերի համեմատ, այլ ոչ թե մեր անձնական էմոցիաների: Այդ դեպքում Հայաստանը հաստատ մի քայլ առաջ կլինի:
 
Եվ թող ՀԱԿ-ը կատարի իր բաժանարար ֆունկցիան: Նա բաժանարար է, նա հիմա հասարակությունը բաժանում է այլոց և յուրայինների, մերոնց և նրանց, և թող արդեն սկսվի բևեռների մոտ կուտակումը, որովհետև մենք դեռ այդ հանրությունը չենք, որ կարող ենք համասեռ լինել: Մեր գերխնդիրը հիմա բևեռանալն է: Ի վերջո, պետք է պարզվի` ով ով է:
 
Այսինքն` ով է իշխանություն և ով ընդդիմությո՞ւն:
 
Չէ,  չէ, ով է միաարժեքային համակարգի կրող և պատրաստ է այդ արժեքի համար պայքարել, ընդ որում պայքարել ոչ հանարահաքային, պիկետային, գոռգոռացային ձևով: Այս ամբողջ կոնտեքստի մեջ առանձնացնում եմ Նիկոլ Փաշինյանի կերպարը, որն ինձ համար իրոք նոր արժեքային համակարգի կրող է: Նիկոլը հանրային երևույթ է, և դրա համար հենց ինքն է հիմա բանտում: Նիկոլը հասարակական երևույթ է, Նիկոլը, Սեֆիլյանը արժեքային համակարգի նոր ստեղծողներից են:
 
Ժիրայրն ասում է այն, ինչ ես եմ ասում, պարզապես ինքն ասում է նախաձեռնություն, ես ասում եմ ծրագրեր: Սրանք ուղղակի ակցիաներ են. հիմա հանրության ակցիան պետք է լինի ոչ թե հանարահավաքը, այլ Նիկոլ Փաշինյանին բանտից հանելը: Սա համար մեկ ծրագիրն է: Մարդը գտնվում է բանտում անարդար ձևով և պիտի դուրս գա այնտեղից:
 
Ես խոսում եմ նոր ուժի համակարգված ծրագրերի մասին: Իսկ նոր ուժի համակարգված ծրագիրը սառը օբյեկտիվությունն է: Վերջապես այն ուժը, որ պիտի գա, պետք է լինի “մաթեմատիկոսների”, անալիտիկների, սառը մտածողության տեր մարդկանց մի խումբ, որը կսկսի հաշվարկել քայլերը և ժողովրդին սկուտեղի վրա հրամցնի արդյունքները: Նոր ուժը մարդկանց չպետք է հանի փողոցներ, նոր ուժը պետք է այնքան ուղեղ ունենա, որ թավշյա ձևով գա իշխանության, ժողովրդին հրամցնի բոլոր ռեֆորմները թավշյա ձևով և բարօրություն անելով նրան` չկարծի մեծ-մեծ բան է անում ժողովրդի համար:
 
Ես իդեալական Հայաստանը կբնութագրեի ոչ թե իբրև արդարության, ազնվության երկիր, ոչ թե իբրև ազնիվ հայրենասիրական պայքարի երկիր, ես պատկերացնում եմ իդեալական հայրենիքն իբրև հնարավորությունների երկիր: Երբ ամեն մեկն ունենա հնարավորություն, այն ժամանակ արդեն արդարությունն էլ կգա, ազնվությունն էլ, չգա էլ, ոչինչ:
 
Իսկ կա՞ն արդյոք դրա սաղմերը:
 
Տեսնում եմ, որ մարդիկ դեբատների մեջ են, անընդհատ քննարկում են, բայց որոշակի բաներ ինձ դուր չեն գալիս: Այդ դեբատների ժամանակ, երբ մասնակցում եմ, անընդհատ հիշում եմ մի մեծի խոսքը, որ ասել է` լսել դա այն չէ, որ դու սպասում ես, որ դու խոսես: Իսկ մեզ մոտ դեբատների որակն այն է, որ լսում ես և սպասում, թե երբ է քո հերթը գալու: Դա չի դեբատի էությունը: Կգերադասեի, որ մեզ մոտ ամեն մեկը գրի իր ծրագիրը, հետո դնեն այդ ծրագրերը համադրեն, մշակեն այդ ծրագրերի իրականացման տակտիկան, ասում եմ` միայն այդ ձևով, միայն թավշյա ձևով:
 
Բայց արդյոք իշխանությունը իր տեղը կզիջի “թավշյա” ձևով:
 
Իշխանության հանձնման  լծակները Հայաստանի ներսում չեն, դրսում են: Այսինքն`պետք է տեսնեն մի պատասխանատու մարմին, որը կկարողանա աշխատել բոլոր պարամետրերով:
 
ԶՐՈՒՑԵՑ ՍԻՐԱՆՈՒՅՇ ՊԱՊՅԱՆԸ

lragir.am 02/02/2010