Հայերի առջեւ պետք է ներողություն խնդրի Թուրքիայի Հանրապետությունը եւ ոչ թե՝ թուրք մտավորականությունը

Panarmenian.net

18/12/08

Թուրքիայում, բացի ազգային նույնության փնտրտուքից, մեծ ներքին պայքար է ընթանում նաեւ երկրի ապագայի համար, որն ընկել է քեմալիզմի ճանկերը եւ ոչ մի կերպ չի կարողանում դուրս պրծնել

 Ազգային նույնության փնտրտուքները թուրք մտավորականությանը բերեցին առաջին հայացքից բավական անակնկալ քայլի: Ողջ համաշխարհային մամուլը վերջին օրերին գրում է մեղա եկած  "ենիչերիների " մասին, խղճի, սերունդների առջեւ պարտքի, մի խոսքով՝ ինչի մասին ուզես, եթե դա առնչվում է Թուրքիային: Թուրքական հասարակության հանդեպ հետաքրքրության նման պոռթկում տեղի էր ունեցել նաեւ 2 տարի առաջ, երբ Ստամբուլում սպանվել էր Հրանտ Դինքը: Բոլորն էլ հիշում են  "Մենք բոլորս Հրանտ Դինք ենք " եւ  "Մենք բոլորս հայ ենք " բազմաթիվ ցուցապաստառները: Եւ ահա այժմ՝ Առաջին աշխարհամարտի տարիներին Օսմանյան կայսրությունում կատարված սպանությունների համար հայ ժողովրդից ներողություն խնդրելու կոչեր:

  Ընդ որում, ինչպես եւ միշտ,  "ցեղասպանություն " բառը չի հնչեցվում: Մի կողմից  "Հայե'ր, ներե'ք մեզ " գործողությունը պետք է իրերի տրամաբանությամբ շոշափի հայ ժողովրդի զգայուն լարերը, եւ վերջինս հանկարծ կորոշի ներել, կարծես ոչինչ էլ չի եղել: Մյուս կողմից, հայերի առջեւ մեղա գալու կոչը քննադատության է ենթարկվում ոչ միայն ազգայնամոլների, այլեւ՝ հասարակության այն հատվածի կողմից, ովքեր գտնում են, որ նման հայտարարությունը թերի է:  "Դա լավ սկիզբ է, բայց այդքանը բավական չէ: Նախ՝ ի՞նչ են նրանք ենթադրում  "Մեծ աղետ " ասելով: Եկե'ք իրերն իրենց անուններով կոչենք. դա ցեղասպանությունն է: Երկրորդը՝ ներողություն պետք է խնդրի պետությունը ",- ասել է թուրքական Դիմադրության ասոցիացիայի կոորդինատոր Այթեքին Յըլդըզը: Ճիշտ է, թուրքական հանրությունն իր մաքառման մեջ դեռեւս չի հասել այն աստիճանին, որպեսզի իրերն իրենց անուներով կոչի, քանի որ Թուրքիայի ՔՕ 301-րդ հոդվածը դեռեւս վերացված չի: Դա նշանակում է, որ հայտարարությունը ստորագրած ավելի քան 5000 հոգուց յուրաքանչյուրին ցանկացած պահի կարելի է դատարան հանձնել, ինչն արդեն առաջարկել են իրենց պաշտոնից հեռացած դիվանագետները:

Նախկին դեսպանները կտրուկ քննադատության են ենթարկել Ինտերնետում 1915թ. իրադարձությունների առիթով ստորագրահավաքի քարոզչությունը եւ գտնում են, որ թուրք մտավորականությունը չպետք է ներողություն խնդրի հայ ժողովրդից Հայոց ցեղասպանության համար: Դիվանագետները մի հայտարարություն են տարածել, որում թուրք մտավորականության նախաձեռնությունը գնահատում են որպես  "աչառու, սխալ եւ ազգային շահերին չարձագանքող ": Ինչպես գրում է Hurriyet Daily News-ը, հայտարարության տակ իրենց ստորագրությունն են դրել մոտ 60 նախկին դեսպաններ եւ իրենց պաշտոնից հեռացած դիվանագետներ:  "Դա ոչ գրագետ եւ միակողմանի հայացք է, որը խոսում է սեփական պատմության հանդեպ անհարգալից վերաբերմունքի մասին եւ մատնում է մեր ժողովրդին, որն ահաբեկչական կազմակերպություններից կորուստներ է կրել Օսմանյան կայսրության վերջին օրերին եւ հանրապետության կայացման ընթացքում ",- ասվում է հայտարարության մեջ, որը ստորագրվել է Շյուքրյու Էլեքդագի ու Օնուր Օյմենի կողմից: Հայտարարության հեղինակները նաեւ հիշեցնում են, որ Հայաստանը մերժել է 1915թ. իրադարձությունները պարզելու համար պատմաբանների հանձնաժողով ստեղծելու Թուրքիայի առաջարկը:

Դիվանագետների նամակը, ինչպես եւ ազգայնամոլների՝ մտավորականության ներկայացուցիչների հարցերը լուծելու սպառնալիքները, մեր տեսակետից խոսում է այն մասին, որ պետությունը մտադիր չէ ներողություն խնդրել: Ճիշտ է, ներկայումս Թուրքիայում բացի ազգային նույնության փնտրտուքից, մեծ ներքին պայքար է ընթանում նաեւ երկրի ապագայի համար, որն ընկել է քեմալիզմի ճանկերը եւ ոչ մի կերպ չի կարողանում դուրս պրծնել: Անգամ Գյուլ-Էրդոգանի իսլամական կուսակցությունը դեռեւս ի զորու չէ գերակայել երկրի քաղաքականության վրա Գլխավոր շտաբի ազդեցության հանդեպ: Վարչապետ Էրդոգանը պրագմատիկ մարդ է եւ շատ լավ հասկանում է, թե ուր կարող են հասցնել Թուրքիային զինվորականները, բայց դեռեւս չի կարող դիմակայել նրանց: Դրա հետ կապված, մտավորականների հանրագիրը Ինտերնետում կարող է մեծ դեր խաղալ: Corriere della Sera-ի թղթակից Անտոնիո Ֆերրարիի՝  "Երեք հարյուրի նամակը.  "Հայե'ր, ներե'ք մեզ " " հոդվածի հեղինակի կարծիքով, Ռեջեպ Թայիպ Էրդոգանի եւ հենց իր՝ Թուրքիայի նախագահ Աբդուլլա Գյուլի իսլամական կառավարության լռությունը կարելի է գնահատել որպես Թուրքիայի եւ Հայաստանի մերձեցմանն ուղղված նախաձեռնության հանդեպ հետաքրքրության ապացույց:

Միակ տարօրինակությունն այս ամբողջ պատմության մեջ այն է, որ հանրագրի տակ իրենց ստորագրությունները չեն դրել Օրհան Փամուկը, Թաներ Աքչամը, Էլիֆ Շաֆաքը, Ռագիպ Զարաքօղլուն՝ բոլոր նրանք, ովքեր Հայոց ցեղասպանության մասին հրապարակավ հիշատակելու պատճառով քրեական պատասխանատվության էին ենթարկվել նույն այն 301-րդ հոդվածի համաձայն եւ ստիպված էին հեռանալ Թուրքիայից:

Կարինե Տեր-Սահակյան