Կրկին զույգ տխրահռչակ արձանագրությունների մասին

07/09/09

Որոշ կուսակցապետեր (Parteikanzlei  գերմ.)  փորձ են անում իրենց և ուրիշների խաբեպատիր վերլուծություններով հավասարության նշան դնել տխրահռչակ  զույգ արձանագրությունների ստորագրելուն ընդդիմանալու և հայ-թուրքական  դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելուն  և, այսպես կոչված, սահմանը բացելուն ընդդիմանալու միջև: Անձամբ ես հարյուր տոկոսով կողմ եմ դիվանագիատական, ինչպես նաև հյուպատոսական,  հարաբերություններ  հաստատելուն և հիսուն տոկոսով կողմ, այսպես կոչված, սահմանի բացմանը: Միաժամանակ, ես հարյուր տոկոսով դեմ եմ վերոհիշյալ արձանագրությունների ստորագրմանը, առավել ևս վավերացմանը, քանի որ բացի հարաբերություններ հաստատելու և Հայաստանը ապաշրջափակելու դրույթներից, դրանք ունեն ավելի քան մեկ տասնյակ շատ լուրջ, անգամ ճակատագրական, պարտավորություններ, որոնք իրենց բնույթով  միչևիսկ նախապայմաններ չեն, այլ արդեն հանձնառու պայմաններ:   

Դիվագիտական հարաբերությունների հաստատումն ինքնանպատակ չէ: Այն երկրների միջև առկա և հնարավոր  խնդիրների, վեճերի ու տարաձայնությունների  բանակցային ճանապարհով լուծելու միջոց է: Եթե մենք բոլոր սկզբունքային հարցերում վերջնական զիջումների ենք գնում, վաղը ի՞նչ ենք քննարկելու թուրքերի հետ: Հուշարձանների պահպանության հարցե՞րը, թե Տոյոտայի պահեստամասերի ներկրման արտոնությունները: 

Համառոտակի այն մասին, թե իբր արձանագրությունների մեջ խոսք չկա Կարսի պայմանագրի մասին: Նախ, թող մեկն ինձ բացատրի "գոյություն ունեցող սահմանը որոշող համապատասխան պայմանգրեր" ասելով, կողմերն ի՞նչ նկատի ունեն: Գուցե նաև Ալեքսանդրապոլի պայմանգիրը, չէ որ պայմանագրեր  բառը հոգնակի է:  

Նախ քաղաքական առումով ի՞նչ բան է Կարսի պայմանագիրը: Դա ռուսական բոլշևիզի կաշառքն էր Մուդրոսի զինադադարը (30 հոկտեմբերի 1918թ.) ոտնահարած,  օրինական իշխանությունների կողմից դատապարտված, դաշնակիցների կողմից հանցագործներ հռչակված օսմանյան բանակի այն գեներալներին, ովքեր պատրաստ էին ոչնչացնել հայկական ու  հունական  “իմպերիալիզմը”:    

Իր զավթողական բնույթով ու անօրինական կարգավիճակով հանդերձ, Կարսի պայմանագիրն ունի որոշ նպաստավոր դրույթներ: Մասնավորապես, պայմանագրի 11, 17, և 18  հոդվածներն համապատասխանաբար անդրադառնում են օտարերկրյա քաղաքացիների իրավուքներին, անխափան հաղորդակցությանը,  առևտրական հարբերություններին և որոշակիորեն կանոնակարգում են դրանք:  

Մի կողմ թողնելով Կարսի, ինչպես նաև Ալեքսանդրապոլի ու Մոսկվայի պայմանագրերի օրինականության, ավել ճիշտ անօրինականության, հարցը, համառոտակի անդրադառնամ Հայաստանի Հանրապետության և Թուրքիայի Հանրապետության միջև դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման արձանագրության հինգերորդ կետի  մեջ առկա պարտավորությանը, այն է. "համապատասխան միջազգային իրավունքի պայմանագրերով որոշված երկու երկրների միջև գոյություն ունեցող սահմանի փոխադարձ ճանաչում":  

Կարելի է հստատապես ասել, որ նման ձևակերպման պարագային ավելի լավ էր լիներ Կարսի պայմանագրի ուղղակի հիշատակումը, քան նման անուղղակի,  սակայն մինաշանակ հղումը: Երկրորդ պարագային, մենք իրավականորեն ձևակերպում ու ամրագրում ենք օրինապես ճանաչած պետության` Հայաստանի Հանրապետության,  դեմ թուրքական ապստամբական զորամիավորումների տարածքային բռնազավթումները, առանց մինչևիսկ ամրագերելու Կարսի պայմագրի մանր ձեռքբերումները: 

Ուզում եմ հավատալ, որ տխրահռչակ արձանագրությունների մեջ սպրդած ավելի քան մեկ տասնյակ հայակործան սխալները, ծառայողական անփութության հետևանք են, թե չէ շոգ եղանակին ինչ միտք ասես, որ չի ծագում մարդու գլխում: 

Արա Պապյան

Մոդուս վիվենդի կենտրոնի ղեկավար

6 սեպտեմբերի 2009թ.