Հայտարարություն

միջազգային իրավունքով Հայաստանի Հանրապետությանը վերապահված տարածքի մի մասի վրա Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխանության վերականգնման վերաբերյալ 

1.      Ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության, Ադրբեջանի Հանրապետության և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահների կողմից ստորագրված Մոսկվայի հռչակագրի (2 նոյեմբերի, 2008թ.) այն հիմնադրույթով, որ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության քաղաքական լուծումը դիտարկվում է  "միջազգային իրավունքի նորմերի ու սկզբունքների և այդ շրջանակներում ընդունված որոշումների ու փաստաթղթերի հիման վրա ",

2.      համոզված լինելով, որ միջազգային իրավունքով Հայաստանի Հանրապետությանը հատկացված կամ վերապահված տարածքի վրա Հայաստանի Հանրապետության ոտնահարված ինքնիշխանության վերականգնումն է միայն հայոց պետականության հարատևման և հայ ժողովրդի գոյատևման երաշխիքը,

3.      վստահ լինելով, որ քաղաքացիների անվտանգության ապահովումը, երկրի տնտեսական զարգացման ու բարեկեցության համար նպաստավոր պայմանների ստեղծումը հնարավոր է միայն որոշակի կենսապայմանների առկայության դեպքում,

4.      նպատակ ունենալով ողջ տարածաշրջանում հաստատել հարատև ու կայուն խաղաղություն, որը կարող է խարսխված լինել միայն արդարության և Հայաստանի Հանրապետության հանդեպ միջազգային կազմակերպությունների ու առանձին պետությունների կողմից ստանձնած պարտավորությունների լիակատար իրականացման վրա,

5.      ի մտի ունենալով, որ որևէ սահման անվավեր և անօրինական է, եթե այն կայացել կամ ամրագրվել է անվավեր և անօրինական պայմանագրի կամ նման այլ փաստաթղթի հիման վրա և, ըստ այդմ, նրա վրա չեն կարող տարածվել միջազգային իրավունքի սկզբունքները, այդ թվում նաև, այսպես կոչված, սահմանների անձեռնմխելիության սկզբունքը,

6.      հավաստելով, որ  "ազգերի միջև իրավահավասարության և ժողովուրդների ինքնորոշման վրա հիմնաված բարեկամական հարաբերությունների զարգացումը " որպես նպատակ ներառված է ՄԱԿ-ի կանոնադրության մեջ (հոդված 1,  " 2 );

7.      վկայակոչելով, որ ըստ ՄԱկ-ի կանոնադրությունից բխող միջազգային իրավունքի սկզբունքների, պետությունների միջև բարեկամական հարաբերությունների և համագործակցության մասին հռչակագրի  (17 հոկտեմբերի 1970թ.)  "Յուրաքանչյուր պետություն պարտավորված է միասնական և անհատական գործունեությամբ աջակցել իրավահավասարության և ժողովուրդների ինքնորոշման սկզբունքի իրականացմանը ";

8.      առանձնանշելով, որ Ադրբեջանական Հանրապետությունը հայոց պետության դեմ իրականացնելով լիակատար շրջափակում, և ի հետևանք Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետության և հետագայում Հայաստանի Հանրապետության դեմ իրականցրած չհրահրված և չարանենգ նախահարձակումների, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության տարածքի մի մասի զավթման պատճառով (Արծվաշեն բնակավայրը), այսինքն  "պետության տարածքային ամբողջականության և քաղաքական անկախության դեմ ուժի սպառնալիքից կամ ուժի կիրառումից " ձեռնպահ մնալու սկզբունքի ոտնահարումը ի չիք է դարձրել վերոհիշյալ սկզբունքի իրավունքը Ադրբեջանական Հանրապետության համար;

9.      նշելով, որ Արցախը (Դաշտային և Լեռնային Ղարաբաղը) և Նախիջևանը Ադրբեջանի Սովետական [Խորհրդային] Սոցիալիստական Հանրապետության ենթակայության ներքո են հայտնվել միջազգային իրավունքի և ներպետական օրենսդրության կոպիտ խախտումներով, հա­մապատասխանաբար Ռուսաստանի կոմունիստական (բանվորական) կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի Կովկասյան բյուրոյի 1921թ. հուլիսի 5-ի որոշմամբ և Մոսկվայի (16 մարտի, 1921թ.) ու նրանից ածանցվող Կարսի (13 հոկտեմբերի, 1921թ.) անվավեր ու անօրինական պայմանագրերի 3-րդ և 5-րդ հոդվածների հիման վրա,

10.  վկայաբերելով Պայմանագրերի իրավունքի մասին Վիեննայի 1969թ. միջազգայնագրի (կոնվենցիայի) 53-րդ հոդվածը, որով պայմանագիրն անվավեր է համարվում, եթե կնքման պահին հակասել է միջազգային իրավունքի անբեկանելի սկզբունքի՝ jus cogens-ի,

11.  ճանաչելով վերոհիշյալ Մոսկվայի (16 մարտի, 1921թ.) և Կարսի (13 հոկտեմբերի, 1921թ.) պայմանագրերի անվավերությունը ստորագրման պահից, քանի որ երկուսն էլ կնքվել են միջազգային իրավունքի անբեկանելի սկզբունքների՝ jus cogens-ների, բացահայտ, բազմակի և կոպիտ խախտումներով,

12.  առաջնորդվելով ՄԱԿ-ի իրավանախորդի՝ Ազգերի լիգայի, Հայաստանի սահմանները որոշող Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Իտալիայի և Ճապոնիայի անդամությամբ հանձնաժողովի զեկույցի առաջարկներով (24 փետրվարի, 1920թ.), որը նախատեսում էր Հարավային Կովկասում սահմանազատումն իրականացնել ազգային տեղաբաշխման սկզբունքով,

13.  ընդունելով, որ Հարավային Կովկասում սահմանազատումն ու սահմանանշումը, ըստ Սևրի պայմանագրի (10 օգոստոսի, 1920թ.) 92-րդ հոդվածի, վերապահված է Գլխավոր դաշնակից ուժերին (Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա, ԱՄՆ և Իտալիա), որոնք էլ, իրենց հեր­թին, պետք է ղեկավարվեն Հայաստանի սահմանները որոշող վերոնշյալ հանձնաժողովի առաջադրած ազգային տեղաբաշխման սկզբունքով՝ հիմք ընդունելով հայ-թուրքական սահմանը որոշելու պահին (22 նոյեմբերի, 1920թ.) եղած ժողովրդագրական իրավիճակը,

14.  կարևորելով, որ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգ­ները ճանաչել են նշյալ սկզբունքը, ներառելով այն ընդգրկող փաստաթուղթն ԱՄՆ նա­խագահ Վուդրո Վիլսոնի իրավարար վճռի Ամբողջական զեկույ­ցի մեջ (22 նոյեմբերի, 1920թ.), որ­պես 1-ին հավելվածի 2-րդ փաստաթուղթ,

15.  գիտակցելով, որ Սևրի պայմանագիրը (10 օգոստոսի, 1920թ.) ստորագրվել է  "բարձր պայմանավորվող կողմերի " միջև, հետևաբար, ըստ Վիեննայի Պայմանագրերի մասին միջազգայնագրի (1969թ.) 2-րդ հոդվածի 6-րդ կետի, և Պայմանագրերի նկատմամբ պետությունների իրավահաջորդության մասին Վիեննայի միջազգայնագրի (1978թ.) 2-րդ հոդվածի 11-րդ կետի, կողմերը պարտավորվում են պայմանագիրն ընդունել որպես կատարման համար պարտադիր փաստաթուղթ, անկախ պայմանագրի ուժի մեջ մտած կամ չմտած լինելուց,

16.  նկատի ունենալով, որ Ադրբեջանի Հանրապետությունը Պետական անկախության վերականգնման սահմանադրական ակտով (18 հոկտեմբերի, 1991թ.) իրեն հայտարարել է Ադրբեջանի առաջին հանրապետության (1918-1920թթ.) ուղղակի իրավահաջորդը, ըստ այդմ չեղյալ է հայտարարել միչևիսկ Լեռնային Ղարաբաղի իր հետ ունեցած վարչական կապը, որը գոյություն է ունեցել Ադրբեջանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության գոյության մի ժամանակահատվածում (1921-1991թթ.),

17.  հաշվի առնելով, որ 1991թ.-ի դեկտեմբերի 16-ին Բրյուսելում Եվրոպական համայն­քի (ներկայումս՝ Եվրոպական Միություն) երկրների արտաքին գործերի նախա­րարները  "Արևել­յան Եվրոպայում և Խորհրդային Միության [տարածքում] նոր պե­տությունների ճանաչման ուղենիշների " վերաբերյալ հռչակագրով ընդունել են սահմանների փոփո­խելիության հնարավորությունը  "խաղաղ միջոցներով և ընդհանուր համաձայնությամբ ",

18.  շեշտելով, որ նույն հռչակագրով  "բոլոր սահմանների անձեռնմխելիության " նկատմամբ հարգանքը պայմանավորված է եղել  "օրենքի իշխանու­թյան, ժողովրդավարության և մարդկային իրավունքնե­րի " հարգանքով, ինչպես նաև  "էթնիկ, ազգային խմբերի և փոքրա­մասնությունների իրավունքների երաշխավորմամբ ", որոնցից և ոչ մեկը չի իրականացվել ադրբեջանական պետության կողմից,

19.  հիշելով, որ 1918-1920թթ. և 1991-1994թթ. Ադրբեջանի Հանրապետությունն իր հայազգի քաղաքացիների և բնակիչների նկատմամբ իրականացրել է ռազմական միջոցներով էթնիկ զտման, իսկ 1920-1991թթ.՝ ազգային խտրականության բիրտ քաղաքականություն,

20.  չմոռանալով նաև, որ Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի կամքի ազատ և խաղաղ դրսևորմանը (ցույցեր, հանրահավաքներ, հանրաքվեներ, հայցադիմումներ, կոչեր և այլն) Ադրբեջանը հակադրել է բռնի ուժ, խաղաղ բնակչության դեմ ներքին զորքերի օգտագործ­մամբ ձեռնարկել է ոչ համարժեք պատժիչ գործողություններ, պե­տակա­նորեն կազմակերպել է Ադրբեջանի հայ բնակիչների ջարդեր (Սումգայիթ, Բաքու, Կիրովաբադ և այլն), վարձկանների օգտագործմամբ (ուկրաի­նացիներ, աֆ­ղաններ, ռուսներ և այլն) խաղաղ բնակչության դեմ սանձազերծել է անողոք պատերազմ և ի վերջո խայտառակ ռազմական պարտություն է կրել,

21.  ընդգծելով այն հանգամանքը, որ Ադրբեջանի Սովետական [Խորհրդային] Սոցիալիստական Հանրապետությունը ԽՍՀՄ-ից անկախացել է ԽՍՀՄ այդ ժամանակ գործող օրենսդրության ոտնահարումով, մասնավորապես ԽՍՀՄ-ից խորհրդային հանրապետությունների անջատման մասին օրենքի (3 ապրիլի, 1990թ.) 3-րդ հոդվածի խախտումով, որով ինքնավար միավորներին տրվում էր առանձին հանրաքվեով իրենց ճակատագիրը տնօրինելու իրավունք,

 

Հայաստանի Հանրապետության Ազգային Ժողովը, գործելով իր իրավասությունների շրջանակում (ՀՀ Սահմանադրության, հոդված 62), սույն հայտարարությամբ դիմում է Հայաստանի Հանրապե­տության նախագահին, որպես Հայաստանի Հանրապետության տարածքային ամբողջականության երաշխավորի (ՀՀ Սահմանադրություն, հոդված 49), քայլ անել Հայաստանի Հանրապետության տարածքային ամբողջականության վերականգնման ուղղությամբ՝ վերականգնել Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխանությունը Լեռնային Ղարաբաղի Հարապետության կողմից վերահսկվող ողջ տարածքի վրա և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը հռչակել որպես Հայաստանի Հանրապետության Լեռնային Ղարաբաղի մարզ:

Միևնույն ժամանակ Հայաստանի Հանրապետության Ազգային Ժողովը դիմում է ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդին, առանձին երկրների օրենսդիր և գործադիր իշխանություններին, մասնավորապես այն երկրներին, որոնք Հայաստանի Հանրապետության նկատմամբ ունեն միջազգային իրավունքով ամրագրված պարտավորություններ, անել ամեն ինչ՝ վերականգնելու Հայաստանի Հանրապետության ոտնահարված ինքնիշխանությունը միջազգային իրավունքի, միջազգային առաջարկների և պարտավորությունների կիրառման պարագային աներկբայորեն Հայաստանի Հանրապետության մասը հանդիսացող այն տարածքների նկատմամբ, որոնք ստալինա-խորհրդային վարչատարածքային բաժանման և ռուս-թուրքական քաղաքական գործարքի հետևանքով հայտնվել են Ադրբեջանի Սովետական [Խորհրդային] Սոցիալիստական Հանրապետության վարչական ենթակայության ներքո և ներկայումս էլ շարունակվում են ռազմակալված մնալ Ադրբեջանի Հանրապետության կողմից: 

կատարված է անկախ փորձագետ Արա Պապյանի կողմից,

                                              2008թ. նոյեմբերի 19-ին Երևանում, Հայաստան