Ժողովուրդը օղակի մեջ էր առնված

Կարինե Հարությունյան .

Ժամանակ Երևան

Մարտի 1-ից անցել է ինը օր, բայց դեռ մխում են զոհվածների հարազատների սրտերը, դեռ տնքում են վիրավորների վերքերը, դեռ եռում է Հայաստանը:

Ժողովրդի նկատմամբ կազմակերպած դիվերսիայից հետո իշխանությունը շարունակում է իր` 37 թվի նմանությամբ ծրագրված սցենարների շարքն իրականացնել. ձերբակալություններ, քաղաքական հետապնդումներ, խուզարկություններ, սպառնալիքներ եւ, ընդհանրապես, թույլ մարդու-թույլ իշխանության` ղեկը իր ձեռքում պահելու միջոցներ, որոնք ստորության որեւէ սահման չեն ճանաչում: Եվ որքան առաջ են գնում, այնքան ավելի ու ավելի են կեղտոտվում, այնքան ավելի են արյունոտվում, այնքան ավելի են մեղքի մեջ թաղվում: Աստված ասում է` երանի նրանց, ովքեր այս կյանքում են ապաշխարելու: Կարծում եմ` ամեն ինչ հասկանալի է, իսկ Աստծո խոսքի ընկալումը չունեցող որոշ մարդկանց համար ինձ թույլ եմ տալիս «թարգմանելու» այն. Աստված ամեն մարդու հնարավորություն է տալիս ապաշխարելու ու ամեն փորձություն, որ ուղարկում է հենց դրան է ուղղված: Այստեղ արդեն մարդն է որոշողը` մաքրվի՞, թե՞ ավելի կեղտոտվի:

Անհնար է նման մտքերից խուսափել, երբ լսում ես հերթական ձերբակալության կամ որեւէ մեկի տան խուզարկության մասին կամ էլ տեսնում ես Մարտի 1-ին խոշտանգվածներից մեկին:

Միջին տարիքի, Ս.Բ. սկզբնատառեր ունեցող անունով տղամարդը պառկած է Երեւանի հիվանդանոցներից մեկում: Ահա թե ինչ պատմեց նա Մարտի 1-ի առավոտյան Ազատության հրապարակում կատարվածի մասին:

«Առավոտյան ժամը վեցի մոտակայքում էր: Նստացույցավորներից շատերը դեռ քնած էին: Հրապարակ մտան քաղաքացիական հագուստով եւ ոստիկանության համազգեստով մարդիկ: Միկրոֆոնը միացվեց եւ սկսեց խոսել Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը: Ասաց` հանգիստ եղեք, ոստիկանության հետ կոնտակտի մեջ չմտնեք, նրանք մեր ոստիկաններն են, տեսնենք ինչ ունեն մեզ ասելու: Ոստիկաններին էլ դիմեց` այստեղ ձեր քույրերն ու եղբայրներն են, ձեր ծնողներն են... եւ անջատվեց միկրոֆոնը, ու լսվեցին վահանների, ռետինե մահակների շխկոցներ: Իրենք էին խփում վահաններին, ըստ երեւույթին հոգեբանական ճնշում գործադրելու համար: Ժողովուրդը սկսեց շարժվել: Այնպիսի տպավորություն էր, թե որ ուղղությամբ գնում ես, դիմացդ ոստիկաններ են: Ազատ միջանցք չէին թողել, բոլոր ճանապարհները փակ էին: Ժողովուրդը օղակի մեջ էր առնված: Սկսվել էր մի ջարդ, որից ժողովուրդը փախչելու-խուսափելու-պաշտպանվելու հնարավորություն չուներ: Ես գնում էի դեպի Հյուսիսային պողոտա: Մի կին բղավում էր, ինչ-որ անուն էր տալիս անընդհատ: Հավանաբար, մենակ չէր եղել Ազատության հրապարակում եւ նրան էր կանչում: Ես մոտեցա ու փորձում էի հանգստացնել նրան: Այն պահին, հենց կռացա, որ կնոջը նստեցնեմ, հետեւից ինձ խփեցին: Ուզում էի բարձրանալ` նորից խփեցին: Մի պահ մնացի այդպես ու ընթացքս արագացրի մի քիչ: Մի փոքր առաջ էի գնացել, երբ արդեն մի քանի կողմերից հարձակվեցին: Ոտքերով, մահակներով առանց դադարի հարվածում էին: Չեմ հիշում, թե որքան եմ ընկած մնացել այդպես` ծեծված, ցեխի մեջ, շորերս` պատռված: Երբ ուշքի եկա, զգացի, որ արյունս լցվում է բերանս, մի աչքս էլ փակված էր, չէի կարողանում բացել: Մի կերպ վեր կացա: Հասա Թումանյան փողոց: Կողմնորոշումս կորցրել էի, չգիտեի ուր գնամ: «Հին Էրիվան» ռեստորանի դիմաց մի տղամարդ բռնեց թեւս` ու՞ր ես գնում, արի էս կրղմ: Տարավ ինձ մինչեւ «Անի» հյուրանոց: Տաքսի կանչեց, ասաց` առ էս փողը, էս տղային հասցրու հիվանդանոց: Հիշեցի, որ ես էլ փող ունեմ: Տաքսին տարավ առաջին հիվանդանոց: Վարորդը ինձ թողեց մեքենայի մեջ, գնաց ընդունարան: Քիչ անց եկավ հայհոյելով` էս ինչ մարդիկ են, ես ձեր... ասեցին` շառներդ քաշեք: Ես արդեն այնքան էի թուլացել, որ ընկել էի նստարանին, նստած չէի կարողանում մնալ: Վարորդն էլ շիվար էր մնացել` ի՞նչ անեմ, ու՞ր տանեմ քեզ: Բերեց էս հիվանդանոց: Երկու տղամարդ էին կանգնած քաղաքացիական հագուստով, թեւերիցս բռնեցին, ներս տարան: Արյուն էի թքում»:

Այս մարդը գլխին խոշոր պատռվածքներ ունի, վնասված է նաեւ հոնքը, քիթը եւ աչքը: Տեսողությունը դեռեւս լիովին վերականգնված չէ: Ձեռքը վնասված է, կան էլեկտրաշոկի հետքեր:

Մարդը հաշմված է, հայտնի չէ` տեսողությունը կվերականգնվի՞, թե ոչ: Կամ, ընդհանրապես, կվերականգնվե՞ն մեր հայրենի ոստիկանության խոշտանգումներից տուժածները թե մարմնապես, թե հոգեպես: Այս հարցը որոշ մարդկանց, հաստատ, չի հետաքրքրում: Եվ դա ապացուցման կարիք էլ չունի: Հակառակ դեպքում խաղաղ ժողովրդի վրա նման զինված հարձակում չէր լինի, իսկ հետո էլ դա ջանադրաբար հերքելու փորձեր չէին արվի: Ի վերջո, խոսքը ոչինչ է, երբ կան իրեղեն ապացույցներ:

Մեր սերունդը յուրովի դժբախտ ու յուրովի երջանիկ սերունդ եղավ: Մեծ հաշվով մեր կյանքի լավագույն տարիները անցան հեղափոխական եռուզեռների ու փլուզվող համակարգերի միջով:

Մի կողմից սա տխուր է, որովհետեւ չես կարողանում լիարժեք տրվել անհոգ կյանք վայելելու շատ բնական մղումին, մյուս կողմից` տողերիս հեղինակը իրեն երջանիկ է համարում, որ տեսել է 1988 եւ 2008 թվականների հեղափոխական ռոմանտիզմը, ժողովրդի հուժկու ուժը, որ տասնյակ սերունդներ ապրում են ու չեն տեսնում: Մենք տեսանք, թե ինչպես փլուզվեց խորհրդային համակարգը, տեսանք հայոց պետ ու պետականության ծնունդը, տեսանք, թե ինչպես պատմության մեծագույն մի անհատ հայտարարեց, որ հեռանում է իշխանությունից, քանի որ երկրում որոշ մարդիկ չեն հավատում իրեն ու իր ծրագրերին, տեսանք անկախ Հայաստանում ռազմա-ֆեոդալական նոր համակարգի ձեւավորումը եւ հիմա տեսնում ենք դրա կործանումը: Ու, եթե մեկը հաշվի առնելով մեր անցած կյանքի ուղին հարցնի, թե պետությունները ինչից են կործանվում, ես կպատասխանեի. «Ստից ու կեղծիքից: Կործանվում է այն ժամանակ, երբ պետությունը սկսում է խաբել իր քաղաքացուն»:

Մարտի 1-ի դեպքերի անհրաժեշտությունը հիմնավորելու համար իշխանական քարոզչամեքենան, պետության ամենաբարձր դեմքերի մասնակցությամբ, փորձում է մարդկանց համոզել, իբր վտանգված էր երկրի սահմանադրական կարգը, իբր վերականգնել են երկրի սահմանադրական կարգը եւ այլն: Սա ոչ միայն սուտ է, այլ հանցավոր խաբեություն: Մի հայացք նետենք ՀՀ Սահմանադրությանը ու տեսնենք, թե ինչո՞վ էին խաղաղ ցուցարարները սպառնում երկրի սահմանադրական կարգին:

Մեր երկրի Սահմանադրության «Սահմանադրական կարգի հիմունքների» առաջին հոդվածում ասվում է. «ՀՀ-ն ինքնիշխան, սոցիալական, իրավական պետություն է»: Խաղաղ ցույցերը ոչնչով չէին սպառնում պետության ինքնիշխանությանը, չէին պահանջում սոցիալական հենքի փոփոխություն, ասենք` անցում դեպի պետական սեփականության ձեւին: Պետության իրավական ատրիբուտին ոչ միայն չէին սպառնում, այլ միայն հաստատում էին դրա գոյությունը:

Երկրորդ հոդվածում ասվում է, որ «Իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին: Ժողովուրդն իր իշխանությունը իրականացնում է ազատ ընտրությունների միջոցով»: Այնուհետեւ շարունակում. «Իշխանության յուրացումը որեւէ կազմակերպության կամ անհատի կողմից հանցագործություն է»: Դատեք ինքներդ` հրապարակում հավաքվածների ազատ ընտրության սահմանադրական իրավունքը ոտնահարել էին, եւ նրանք պահանջում էին վերականգնել այն: Պահանջում էին նոր, ազատ, արդար ընտրություններ: Այս պահանջը սահմանադրական կարգին սպառնու՞մ էր: Բնականաբար` ոչ: Դեռ ավելին` իշխանական վերնախավում գտնվող մի խումբ հանցագործություն է կատարել` խախտելով Սահմանադրությունը յուրացրել է իշխանությունը` ընտրությունների արդյունքները կեղծելու միջոցով: Եթե նախագահը նրանց մեջ չէր, նա պետք է պատժեր առաջին հերթին այդ անձանց:

Հոդված երրորդում ասվում է. «Մարդը, նրա արժանապատվությունը, հիմնական իրավունքները եւ ազատությունները բարձրագույն արժեքներ են»: Ազատության հրապարակում հավաքված ժողովուրդը պաշտպանում էր ՀՀ Սահմանադրության բարձրագույն արժեքները` իր արժանապատվությունը, հիմնական իրավունքները եւ ազատությունները: Հոդվածում նաեւ ասվում է. «Պետությունը սահմանափակված է մարդու եւ քաղաքացու հիմնական իրավունքներով եւ ազտություններով` որպես անմիջականորեն գործող իրավունք»: Հետեւաբար ոչ թե ցուցարարներն են սպառնացել պետության սահմանադրական կարգին, այլ նրանց վրա ձեռք բարձրացնողները: Նրանք պետական հանցագործներ են եւ պետք է դատվեն այդ հոդվածով: