Մեղրիի Հանձնումը Ձեռնտու Էր Թուրքիային

14 Փետրվարի, 2008

հարցազրույց 1999թ. ՊՆախարար Վաղարշակ Հարությունյանի հետ 

- Պարոն Հարությունյան, օրերս հրապարակվեց այն փաստաթուղթը, որով նախատեսված է եղել Մեղրիի հանձնումը Ադրբեջանին: ԱԳ նախարար Վարդան Օսկանյանը, սակայն, երեկ փորձում էր հերքել, որ նման փաստաթուղթ եղել է: 99-ին, երբ դուք ՀՀ ՊՆախարարն էիք, քննարկվե՞լ է նման փաստաթուղթ:

- Ես ուշադիր լսել եմ Օսկանյանին: Նա փաստացի հաստատեց դա եւ հաստատեց հետեւյալ ձեւակերպմամբ, որ այդպիսի հարց քննարկվել է շատ կարճ ժամանակ եւ մերժվել է: Այսինքն` Օսկանյանը հաստատեց այն, ինչ հայտարարել էր Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը` կապված այդ փաստաթղթի հետ: Ես, որպես պաշտպանության նախարար, այդ փաստաթղթի քննարկումներին մասնակցել եմ: Առաջին անգամ Մեղրին հանձնելու տարբերակի մասին ինձ ասել է Վազգեն Սարգսյանը: Դրանից հետո Սադարակում Ալիեւ-Քոչարյան եւ Աբիեւի ու իմ հանդիպման ժամանակ այդ մասին խոսել է Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարը: Այնուհետեւ Ռոբերտ Քոչարյանն է այդ տարբերակն ինձ ներկայացրել եւ ասել է, որ դա լավ լուծում է: Դրանից հետո ես հանդիպել եմ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ, որտեղ քննարկվել են այն մոտեցումները, որոնք ներկայացված են այդ փաստաթղթում եւ գրված են ձեր թերթում: Մեղրիի հանձնման փաստաթուղթը գործել է մինչեւ ինձ եւ Արամ Սարգսյանին պաշտոնանկ անելը: Այս հարցի շուրջ համանախագահների հետ հանդիպում է ունեցել նաեւ Արամ Սարգսյանը: Հիմա Օսկանյանը □Շանթի□ եթերում ակնհայտ պարզ ասում է, որ եղել է նման հանդիպում: Բայց մինչ այդ Քոչարյանի մամուլի խոսնակն ասում էր, որ այդպիսի բան չի եղել: Ես չգիտեմ, ամբողջ աշխարհում քննարկվում է այդ հարցը, բոլորը գիտեն, որ դա եղել է, իսկ արտգործնախարարը կամ մյուս պաշտոնյաները չգիտե՞ն, որ դա տեղի է ունեցել: Սրան գումարենք նաեւ այն, որ Հեյդար Ալիեւի աշխատակազմի ղեկավար Նամազովը, Ադրբեջանի արտգործնախարար Զուլֆուգարովը եւ նախագահի արտաքին քաղաքականության հարցերով խորհրդական Վաֆա Գուլիզադեն 99-ին հրաժարական տվեցին Մեղրիի տարբերակի պատճառով, եւ այդ մասին մամուլում տպագրվել է: Այսինքն` փաստ է, որ Մեղրիի հանձնման տարբերակը եղել է:

- Պարոն Հարությունյան, ձեր կարծիքով, Հայաստանի համար ի՞նչ հետեւանք կարող էր ունենալ Մեղրիի հանձնումը:

- Մեղրիի հանձնումը տարածքի հարց չէ: Սա աշխարհաքաղաքական խնդիր է, որը լուծում է ռազմաքաղաքական խնդիր Թուրքիայի հետ: Թուրքիան չի ունեցել սահման Ադրբեջանի հետ: 21 թվականին Թուրքիան Իրանի հետ տարածքներ փոխանակեց` Իրանին տալով 10 անգամ ավելի շատ տարածք, որպեսզի 11 կիլոմետրանոց սահման ունենա Նախիջեւանի հետ: Մեղրին այն միակ տարածքն է, որը Թուրքիային խանգարում է ցամաքային կապ ունենալ Ադրբեջանի հետ: Ամբողջ իմաստը սա է: Աշխարհաքաղաքական խնդիր է, որը լուծում է ռազմաքաղաքական խնդիր Թուրքիայի հետ: Սրանով Թուրքիան դուրս էր գալիս նաեւ Միջին Ասիա: Մեղրին, փաստորեն, այն տարածքն է, որը խանգարում է այդ ծրագրին: Եւ Հայաստանի կշիռը այս դեպքում Մեղրին է: Մեղրին քո հզորությունն է: Դու վերահսկում ես: Եւ այս ծրագրի իրականացման ամենաշահագրգիռ կողմը Թուրքիան է: Եւ դա նրանք չեն թաքցնում: Ով աշխարհաքաղաքական գիտելիքներ ունի, նա հասկանում է, թե ինչ գին ունի Մեղրին: Եւ եթե այդ փաստաթուղթը ստորագրվեր, Հայաստանը կտրվելու էր Իրանից, շրջափակված էր լինելու Թուրքիայով եւ Ադրբեջանով, մնալու էր միայն Վրաստանը, եւ ճանապարհի այլընտրանք չէր լինելու: Ես, բնական է, հայտարարեցի, որ դեմ եմ այդ տարբերակին, որովհետեւ սա չի ապահովում Հայաստանի անվտանգությունը: Դրանից հետո համանախագահներն էլի եկան եւ առաջարկեցին այլ տարբերակ, որով Մեղրիի կեսը մնում էր ՀՀ-ին, կեսը` Ադրբեջանին, եւ որպեսզի Հայաստանն Իրանի հետ սահման ունենար, թողնվում էր զրոյական կետ, որը պետք է վերահսկվեր Ադրբեջանի կողմից: Հասկանալով, որ այս տարբերակները չեն անցնում, դիմադրություն կա, դրա շարունակությունը եղավ 2001-ին Քի Վեսթում: Առաջարկվեց էստակադա` օդային ճանապարհ:

- Ձեր կարծիքով, հայաստանյան ո՞ր ուժերին էր ձեռնտու այդ տարբերակը, եւ ինչո՞ւ էր Քոչարյանը գնում այդ քայլին:

- Ես, ճիշտն ասած, բացատրություն չունեմ: Ընդհանրապես, այս տարբերակը չէր կարելի քննարկել, ինչի մասին ես միանգամից ասել եմ: Եթե դու խոսում ես Մեղրին հանձնելու մասին, նշանակում է` ընդունում ես այն, որ Ղարաբաղի հարցը կարող ես լուծել Հայաստանի հաշվին: Եւ երկրորդ, այստեղ բախվում են տարբեր գերտերությունների շահեր: Մեղրիում կանգնած են ռուսական սահմանապահները, նույն Իրանին նույնպես ձեռնտու չէ այս տարբերակը, էլ չեմ խոսում Հայաստանի մասին, որը սահման է կորցնում բարեկամ պետության` Իրանի հետ:

- Իսկ ինչպե՞ս կանխվեց այդ տարբերակը, ինչո՞ւ չստորագրվեց այդ պայմանագիրը:    

- Դիմադրություն կար: Դիմադրություն է եղել իմ կողմից, Արամ Սարգսյանի կողմից: Արամ Սարգսյանը նույնպես համանախագահների հետ հանդիպման ժամանակ կտրականապես ասել է □ոչ□: Նաեւ ակնհայտ էր դառնում, որ Հայաստանում այդ տարբերակը չի ընդունվի ե՛ւ քաղաքական ուժերի, ե՛ւ հասարակության կողմից:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ