|
Լեվոն
Տեր-Պետրոսյանի
Ելույթը
Համաժողովրդական
Շարժման
2-րդ
Կոնգրեսում
Սիրելի
հայրենակիցներ
եւ
զինակիցներ,
Հայաստանի
համաժողովրդական
շարժման
2-րդ
կոնգրեսը
տեղի
է
ունենում
չափազանց
բարդ
իրադրության
պայմաններում։
Ընդ
որում,
բարդությունը
ոչ
միայն
իրավիճակային
է,
այլեւ
իմացաբանական,
քանի
որ
հասարակությունը
կանգնած
է
վերջին
շրջանի
բուռն
իրադարձությունների
ընկալման
եւ
վերաիմաստավորման
անհրաժեշտության
առջեւ։
Կուտակված
անթիվ
հարցերի
պատասխանը
հնարավոր
է
տալ
միայն
իրադարձությունների
խոր
եւ
համակողմանի
վերլուծությունից
հետո։
Այդ
խնդիրը,
սակայն,
թողնելով
ապագային,
սույն
ելույթում
ես
կբավարարվեմ
անդրադառնալով
ընդամենը
մի
քանի
հրատապ
թեմաների։
Բախում,
թե՞
սպանդ
Քոչարյանա-սերժական
քարոզչությունը
փորձում
է
2008
թ.
մարտի
1-ի
իրադարձությունները
ներկայացնել
որպես
ընդդիմության
կողմից
հրահրված
բախում
ցուցարարների
եւ
ոստիկանական
ուժերի
միջեւ։
Այդ
նպատակով
քրեական
վարչախումբը
գործի
է
դրել
ստի,
կեղծիքի,
զրպարտության,
փաստերի
աղավաղման
իր
ողջ
զինանոցը,
իսկ
իրավապահ
մարմինները՝
ոստիկանությունը,
դատախազությունը
եւ
դատարանները
ջանադրաբար
լծվել
են
նշված
վարկածի
՚իրավականՙ
հիմնավորման հանցավոր գործին։ Նրանցից պահանջվում է ապացուցել անապացուցելին՝ զոհին
դարձնել դահիճ, իսկ դահճին՝ զոհ, խնդիր, որ նրանք, վստահաբար, կլուծեն հասարակական
ճնշման բացակայության եւ միջազգային հանրության անտարբերության պարագայում։
Վարկածի
հեղինակը,
եթե
կուզեք՝
դիրիժորը
կամ
ռեժիսորը,
բնականաբար,
ոչ
այլ
ոք
է,
եթե
ոչ
վարչախմբի
տխրահռչակ
պարագլուխ
Ռոբերտ
Քոչարյանը։
Դրանում
համոզվելու
համար
բավական
է
ուշադիր
ընթերցել
նրա
վերջին
երեք
մամլո
ասուլիսները
(մարտի
1, 5
եւ
20),
որոնք
աչքի
են
ընկնում
բազմաթիվ
աղաղակող
հակասություններով
եւ
իրականությունը
կոծկելու
բացառիկ
անճարակ
ճիգերով։
Ի
դեպ,
Քոչարյանի
ձեռագիրը
վերջին
տասը
տարվա
ընթացքում
բոլորովին
չի
փոխվել.
մարտի
1-ի
իրադարձությունները
գնահատելիս,
նա,
ըստ
էության,
դրսեւորում
է
նույն
անպարկեշտ
վարքագիծը,
որի
ականատեսն
ենք
եղել
նրա
կողմից
1999
թ.
հոկտեմբերի
27-ի
ոճրագործության
հետքերը
կոծկելիս։
Մերկապարանոց
հայտարարություն
անողի
դերում
չհայտնվելու
համար
այժմ
մեկ
առ
մեկ
դիտարկենք
Քոչարյանի
վերոհիշյալ
ասուլիսներում
առկա
բացահայտ
ստերը,
փաստական
սխալներն
ու
տրամաբանական
հակասությունները,
որոնք
ոչ
միայն
լիովին
բացահայտում
են
նշված
անձի
բարոյական
կերպարը,
այլեւ
մարտի
1-ի
ոճրագործության
պատասխանատվությունից
խուսափելու
անթաքույց
ձգտումը։
Մարտի
1-ի
մամլո
ասուլիսում,
խոսելով
նույն
օրն
առավոտյան
Ազատության
հրապարակում
տեղի
ունեցած
դեպքերի
մասին,
Քոչարյանը
նշում
է.
՚Ինն
օր
շարունակ
չարտոնված
հանրահավաքներ
էին
կազմակերպվում
Երեւանում,
եւ
դրանց
բովանդակությունը,
անցկացնելու
ոճը
բերեց
նրան,
որ
վերջապես
հրահրվեցին
ընդհարումներ
ոստիկանության
հետ։
Ոստիկանության
օրինական
պահանջին
դիմադրեցին,
իսկ
պահանջը,
ընդամենը
խուզարկության
խնդիր
էր,
քանի
որ
լուրջ
տեղեկություն
կար
զենքի
եւ
զինամթերքի
մասինՙ։
Բացարձակ սուտ. ոստիկանությունը ոչ միայն խուզարկության պահանջ չի ներկայացրել
Ազատության հրապարակում գիշերողներին, այլեւ անգամ ցրվելու կոչ չի արել նրանց։ Երբ
շուրջ ժամը վեցն անց քառասուն րոպեին ռետինե մահակներով, էլեկտրաշոկերով եւ
վահաններով զինված ոստիկանական ուժերը շրջապատեցին Ազատության հրապարակը, ես
բարձրացա հարթակ, եւ խոսափողից դիմելով ներկաներին, ասացի բառացիորեն հետեւյալը. ՚Սիրելի
ժողովուրդ, խնդրում եմ զսպվածություն հանդես բերել, հանգիստ մնալ եւ ոչ մի շփում
կամ կոնտակտ չունենալ ոստիկանների հետ։ Նրանք գուցե մեզ ասելու բան ունեն, սպասեք
տեսնենք, թե ինչ են մեզանից ուզում։ Ոստիկաններին էլ զգուշացնում եմ նկատի ունենալ,
որ հրապարակում կան նաեւ կանայք եւ երեխաներ։ Իսկ ցուցարարներին կրկին խնդրում եմ
հանդարտություն դրսեւորել եւ հինգ�վեց քայլ ետ քաշվել ոստիկաններիցՙ։
Երբ ժողովուրդը կատարեց իմ խնդրանքը եւ հինգ�վեց մետր ետ քաշվեց, ոստիկաններն,
առանց որեւէ նախազգուշացման, միանգամից հարձակվեցին ցուցարարների վրա, մահակի անխնա
հարվածներ տեղալով նրանց գլխին եւ հաճախակի գործի դնելով էլեկտրաշոկերը։ Մարդկանցից
շատերն արագորեն հեռացան հրապարակից։ Ոմանք փորձեցին պաշտպանվել վրանների
հենացցերով ու վառելափայտով, բայց ոստիկանների ճնշման տակ նրանք եւս շուտով լքեցին
հրապարակը։ Տասը�տասնհինգ րոպեից հրապարակը լիովին դատարկված էր ցուցարարներից, եւ
այնտեղ լիակատար տիրություն էին անում ոստիկանները, խորտակելով բարձրախոսներն ու
դեռեւս կանգուն մնացած վրանները։ Ահա սա է ողջ իրականությունը, որի մասին կարող են
վկայել դեպքերին ականատես շուրջ երեք հազար ցուցարարներ։ Ինչ վերաբերում է
Քոչարյանի ստահոդ պնդմանը, ապա դրա հետ կապված հարկ է ուշադրություն դարձնել
տարակուսանք առաջացնող երկու հանգամանքի վրա։ Առաջին. եթե ոստիկաններն իսկապես
խուզարկության կամ ցրվելու պահանջ ներկայացրած լինեին ցուցարարներին, մի՞թե պարզ չէ,
որ իշխանություններն այդ տեսարանը հարյուր անգամ արդեն ցուցադրած կլինեին իրենց
հեուստաալիքներով։ Եւ երկրորդ. աշխարհի ոչ մի երկրում դեռեւս տեսնված չէ, որ
իրավապահ մարմինները խուզարկության գնան շուրջ երեք-չորս հազար ոստիկաններով։
Անդրադառնալով
մարտի
1-ի
երկրորդ
կեսին
ֆրանսիական
դեսպանատան
մոտ
ծավալված
իրադարձություններին,
Քոչարյանը
նույն
ասուլիսում
հայտարարում
է,
որ
՚ոստիկանական
զորքը
զինված
չէր
հրազենովՙ։
Հիշեցնենք, որ սա ասվել է Արտակարգ դրություն հայտարարելու պահին, այն է՝ երեկոյան
շուրջ ժամը 22։30-ին, երբ բանակն իբր դեռեւս գործի չէր դրվել, եւ երբ բազմաթիվ
զոհեր ու վիրավորներ պատճառած արյունահեղությունն արդեն տեղի էր ունեցել։
Թյուրիմացությունից խուսափելու համար Քոչարյանի ասուլիսի այդ հատվածը մեջբերենք
ամբողջությամբ. ՚Կա ութ վիրավոր ոստիկանության աշխատողներից։ ...Տվյալ պարագայում,
երբ զենք է կիրառվում ոստիկանական զորքի դեմ, որը զինված չէ հրազենով, սա
ենթադրում է, որ մենք ստիպված ենք բանակի հնարավորությունը կիրառել կարգ ու կանոն
հաստատելու համար։ Մինչ այս վիրավորների պահը զուսպ էինք մնում նման քայլերից, բայց
կիրառվում է զենք եւ, իհարկե, մենք պարտավոր ենք ապահովել մեր քաղաքացիների
անվտանգությունըՙ։
Սակայն, ի դժբախտություն Քոչարյանի, այստեղ բնականաբար ծագում է հետեւյալ հարցը.
եթե բանակը դեռեւս գործի դրված չի եղել, իսկ ոստիկաններն էլ հրազեն չեն ունեցել,
ապա ինչպես մինչեւ Արտակարգ դրության հայտարարումը յոթ քաղաքացի զոհվեց հրազենից եւ
տասնյակ ուրիշներ ստացան հրազենային վնասվածքներ։ Հարցին, որքան էլ զարմանալի է,
պատասխանում է ինքը Քոչարյանը, ասուլիսի հաջորդ հատվածում անզգուշաբար մատնելով
իրեն. ՚Կրակոցներն արվում էր մի իրավիճակում, երբ կրակողի հետեւում կային նաեւ այն
ցուցարարները, որոնք զենք չէին կրում։ Կրակողը մեքենայի հետեւից դուրս էր գալիս,
կրակում զինվորների վրա եւ թաքնվում։ Իսկ իր վրա կրակել, կնշանակեր նաեւ զոհեր այն
մարդկանց շրջանում, ովքեր անզեն էինՙ։
Քոչարյանը չի էլ նկատում, թե ինչպիսի թակարդն է ընկել. եթե ոստիկանները, ինչպես
ինքն է պնդում, զինված չէին հրազենով, ապա նրանք ինչպես պիտի կրակեին այդպես
տմարդավարի վարվող ցուցարարների վրա։ Մեկ անգամ էլ նա իրեն մատնում է մարտի 20-ի
մամլո ասուլիսում. ՚Շատ հարցադրումներ կային եւ մամուլում եւ խոսակցություններում,
թե ո՞վ է տվել կրակելու հրամանը, եղել է, թե չի եղել այն։ Աշխարհի ոչ մի երկրում
ոստիկանությունը հատուկ հրամանի կարիք չունի։ Մեր ՚Ոստիկանության մասինՙ
օրենքը նախատեսում է ..., թե երբ եւ ինչպես ոստիկանը կարող է կիրառել զենքըՙ։
Ինչպես տեսնում ենք, Քոչարյանը, ինքն էլ չզգալով, վերջիվերջո ակամա խոստովանում է,
որ ոստիկանությունն այնուամենայնիվ զինված է եղել հրազենով։ Այլապես կմնար ենթադրել,
որ բանակը գործի է դրվել Արտակարգ դրություն հայտարարելուց առաջ, ինչը
Սահմանադրության կոպիտ խախտում եւ ծանրագույն պետական հանցանք կլիներ՝ կատարված
գլխավոր հրամանատարի կողմից։
Ինչպես
տեսանք,
Արտակարգ
դրություն
հայտարարելու
անհրաժեշտությունը
Քոչարյանը
հիմնավորում
է
նրանով,
որ
մարտի
1-ին
ցուցարարներից
շատերն
իբր
հրազեն
են
կրել
եւ
կիրառել
ոստիկանների
դեմ։
Այդ
պնդումն,
ի
դեպ,
նա
բազմիցս
կրկնում
է
իր
բոլոր
երեք
ասուլիսներում։
Սակայն
որքան
էլ
զարմանալի
է,
իշխանությունների
եւ
ընդդիմության
կատարած
հազարավոր
տեսագրություններում,
դեպքերից
երկու
ամիս
անց
իսկ,
հրազեն
կրող
եւ
կիրառող
որեւէ
քաղաքացի
չի
հայտնաբերվել։
Փաստը
զարմանալի
է
մանավանդ
այն
առումով,
որ
հրազեն
կիրառող
ոստիկաններին
վերաբերող
տեսանյութերը
չափազանց
առատ
են։
Ավելին,
մինչ
Քոչարյանի
իսկ
պնդմամբ՝
բերման
են
ենթարկվել
մոտ
800,
իսկ
կալանավորվել
ավելի
քան
100
քաղաքացիներ
(մարտի
20-ի
ասուլիս),
սակայն
տարօրինակ
կերպով
նրանցից
ոչ
մեկին
մարտի
1-ին
հրազեն
կրելու
եւ
կիրառելու
մեղադրանք
չի
ներկայացվել։
Այսքանից
հետո
մի՞թե
լրացուցիչ
ապացույցներ
են
պետք
Քոչարյանի
հորինած
այս
էժանագին
առասպելը
հերքելու
համար։
Բացի
փաստերն
անպարկեշտորեն
ու
ցինիկաբար
աղավաղելու
ակնհայտ
իրողությունից,
ինչը
կարելի
է
բացատրել
մարտի
1-ի
ոճրագործության
պատասխանատվությունից
խուսափելու
շարժառիթով,
Հայաստանի
նախագահի
բարձր
պաշտոնն
զբաղեցնող
անձը
չի
խորշում
անգամ
կենցաղային
մակարդակի
ստախոսությունից։
Այս
տեսակետից
ուշագրավ
է
հատկապես
մարտի
5-ի
ասուլիսի
մի
ընդարձակ
հատված։
Պատասխանելով
այն
հարցին,
թե
ճի՞շտ
է,
արդյոք,
որ
՚Լեւոն
Տեր-Պետրոսյանը
ռուսական
լրատվամիջոցներից
մեկին
տված
հարցազրույցում
ասել
էր,
թե
ինքը
պատրաստ
է
եղել
գնալ
երկխոսության,
եւ
ցանկություն
է
ունեցել
գալ
եւ
միանալ
հանրահավաքի
մասնակիցներին,
սակայն
այդ
հնարավորությունը
չի
ունեցելՙ,
Քոչարյանն ասում է. ՚Ծանոթ եմ այդ հարցազրույցին, եւ մեղմ ասած, այդ թեզը
իրականությանը չի համապատասխանում։ Առաջինն՝ ի՞նչ է նշանակում հնարավորություն
չեմ ունեցել։ Ո՞վ էր խանգարում։ Հանգիստ կարող էր գնալ։ Ոչ մեկն իրեն չէր խանգարում։
Խնդիրը հետեւյալի մեջ էր. իր թիկնազորը, որը բաղկացած է սպաներից, իրեն ասել են, որ
իրենք չեն կարող մասնակցել ապօրինի միջոցառումներին, բայց Տեր-Պետրոսյանն ազատ էր՝
առանց թիկնազորի գնալ։ ...Նպատակներն ուրիշ էին։ Իրականում երեկոյան պետական
պաշտոնյաների անվտանգության ծառայության ղեկավար Գրիգորի Սարկիսյանի միջոցով նա
ինձ փոխանցել է, որ ինքը կցանկանա գնալ եւ հանգստացնել ժողովրդին։ Ասել ենք՝ այո,
միայն կողջունենք, գնացեք եւ հանգստացրեք։ Ասաց՝ չէ, ես պայմաններ ունեմ։
Պայմանները հետեւյալն էին. ինքը գնում է եւ այդ մարդկանց առաջնորդում Թատերական
հրապարակ, շարունակում է հանրահավաքը, որից հետո եւս 15 օր պետք է երաշխավորված
շարունակի նույնը։ Բայց երբ այդ առաջարկն իր կողմից եղել է, արդեն վիճակը
քաղաքապետարանի դիմաց դուրս էր հսկողությունից. ամբոխը զինված էր փայտերով,
երկաթյա ձողերով, արդեն մոտ 30 հրկիզված մեքենա կար եւ բարիկադներ էին կառուցվում,
կային ծեծված ոստիկաններ։ ... Իրեն ասվել է, որ այդ առաջարկի համար արդեն ուշ է,
եթե մտահոգություն ունեք, դուք ազատ եք, ձեզ ոչ ոք չի խանգարում, գնացեք, տեղում
հանգստացրեք, կամ տարեք Դինամո մարզադաշտի հրապարակ։ Նա մերժեց։ Սա է եղել
պատմությունըՙ։
Քոչարյանի
այս
ընդարձակ
պատասխանը,
իր
իսկ
խոսքերով,
մեղմ
ասած,
իրականությանը
չի
համապատասխանում։
Նախ՝
մարտի
1-ին
Գրիգորի
Սարկիսյանի
միջոցով
ես
Քոչարյանի
հետ
բանակցել
եմ
ոչ
թե
մեկ
անգամ
եւ
ոչ
թե
միայն
երեկոյան,
այլ
երեք
անգամ՝
սկսած
շուրջ
ցերեկվա
ժամը
14-ից։
Առաջարկիս
իմաստը
եղել
է
այն,
որ
ինձ
թույլ
տան
գնալ
ֆրանսիական
դեսպանատան
մոտ
եւ
համոզել
ցուցարարներին,
որ
դադարեցնեն
հանրահավաքը։
Բայց
գիտակցելով,
որ
դա
անհնար
է
առանց
ժողովրդին
այլընտրանք
առաջարկելու,
ես,
այո՜,
պնդել
եմ,
որ
հանրահավաքը
տեղափոխվի
Ազատության
հրապարակ
կամ
Մատենադարան
եւ
խոստացվի,
որ
հաջորդ
օրերին
մեզ
արտոնված
հանրահավաքներ
անցկացնելու
հնարավորութուն
կընձեռեն։
Քոչարյանը
գեներալի
միջոցով
ինձ
առաջարկել
է
ժողովրդին
տանել
Դինամո
մարզադաշտ
կամ
կայարանամերձ
հրապարակ։
Ես
|
